giovedì 27 luglio 2017

Ël regn ëd Nosgnor pian pian a chërs (30/7/2017)

Abresé: “Venta avèj passiensa!” as dis quaivòta con granda saviëssa, ma la passiensa soens an ëscapa. I vorìo avèj le còse tute e sùbit, ma për tante ròbe, a-i veul sò temp, dzurtut s’a son ëd ròbe ‘d valor, ëd ròbe ch’a l’abio da esse ‘d qualità coma na polenta ch’as ha da toirela për ore! L’efet benéfich dl’Evangeli ‘d Gesù Crist a l’é sicur, ma a veul ëdcò sò temp. A l’é lòn che Gesù a armarca ant le paràbole ch’i lesoma e comentoma ancheuj.
La gent, ëd sòlit, ëd passiensa a n’ha bin pòca: a veulo vëdde dj’arzultà “tut e sùbit”, dzurtut përchè, a dis ëdcò, a pàira nen, “a l’ha pa ‘d temp da sgairé”. Sossì a l’é ‘n problema dël tut modern. Na vòta, për mangé ‘d bon-a polenta as la deuvia toiré për ore. Chi é-lo ch’a lo fà ancora ancheuj? Adess i catoma la polenta ch’a l’é pronta a la minuta o, se pròpi i vorsoma fela a la veja manera, i l’oma na toiritriss automàtica.

Ij nòstri vej a disìo che “la passiensa a nass ant j’òrt”, opura “Con la passiensa, la feuja ‘d mor a dventa seda”. A l’é pròpi vera: s’i veule vëdde quaicòsa ‘d bon i l’eve da travajé dur coma ij campagnin e con costansa. I l’eve da angageve: ij métod ëd “chërsùa ràpida” a conven-o fin-a a na certa mira. A lo disìa già l’apòstol Giaco, quand ch’a scrivìa a propòsit dl’artòrn ëd Gesù:
“Ora, donca, mè frej e seur, speté con passiensa fin-a a l'artòrn dël Signor. Vardé coma ij campagnin a speto 'l frut pressios dla tèra con passiensa, fin-a ch'arsèivo la pieuva dla prima e dl'ùltima stagion. Vojàutri 'dcò ten-e passiensa, conforté vòstri cheur, përchè l'artòrn dël Signor a l'é davzin. Lamenteve nen j'un dj'àutri për ch'i sie nen condanà. Vardé: ël Giudes a l'é già a la pòrta, Pijé pr' esempi d'aflission e 'd passiensa ij profeta ch'a l'han parlà an nòm dël Signor. É-lo nen vera ch'i foma stima ch'a son beà coj ch'a l'han soportà con fòrsa dij patiment? I l'eve 'dcò sentì dla passiensa 'd Giòb e i seve lòn che a la fin Nosgnor a l'ha acordaje, përchè Nosgnor a l'é pien ëd compassion e 'd misericòrdia” (Giaco 5:7-11).
Ant le paràbole Gesù a pija l’esempi ‘d còse dij tùit ij dì për dene ‘d lession ans ëd realità spirituaj. A l’é ‘l cas dle paràbole ch’i meditoma sta Duminica: “La paràbola dla smens ëd senëvra” e “La paràbola dël chërsent”, an Maté 13. A diso:
“A l'ha proponuje n'àutra paràbola e a l'ha dije: "Èl regn dël cél a smija a la smens ëd senëvra che n'òm a l'ha pijà e sëmnà an sò camp. E combin ch'a sia la pi pcita tra tute le smens ch’i leve, quand ch'a chërs, a vniss la pianta la pì àuta ch'a-i sia e a dventa 'n erbo, dë manera che j'osej dël cél a-i ven-o a fé ij sò ni an sij branch".

A l'ha dije n'àutra paràbola: "Èl regn dël cél a smija al chërsent che na fomna a pija e a mës-cia con tre mzure 'd farin-a, fin-a tant ch'a sia tut' alvà".
“Ël regn dël cél” a l’é n’àutra manera che la Bibia a dovra për arferisse al Regn ëd Nosgnor Dé, le còse ch’a l’han ëd valor, un valor etern. Tut a veul ël sò temp, fin-a le còse ‘d Nosgnor. Nosgnor a l’ha sernù ‘d fé, an ësto mond, le còse gradatament. Le còse a nasso, a chërso e, a sò temp, a pòrto ‘d frut ...e a son le còse ch’a l’han pì ‘d valor. L’istess la lòta contra ‘l mal ch’a-i é ant l’òm, ch’a l’ha da esse soens quaicòsa ch’a j’é dà travajene dzora con passiensa, përchè ch’ël bìn a buta ‘d rèis përfonde, ch’a ven-a mur.

Ël trionf final ëd Nosgnor Dé ch’a giudica e ch’a salva, a l’é l’arzultà d’un perìod ëd chërsùa longa: lolì Gesù a veul bin armarchelo. La chërsùa dla pianta ‘d senëvra e l’euvra dël chërsent (alvà, o liévit) ch’a fà fërmentè la pasta e a ch’a veulo ‘d temp, a son d’ilustrassion.

L’euvra ‘d Nosgnor an ësto mond, cola ch’a fà për ël mojen ëd l’anunsi dl’Evangeli ‘d Gesù Crist e dlë Spirit Sant ant ël cheur uman, Gesù a la paragon-a a na smens coma cola ‘d senëvra, ch’a smija ch’a l’abia bin pòca importansa (e ch’a l’era la smens pì cita ch’as conossìa antlora). Malgré ch’a l’abia avù ‘n prinsipi ùmil e ch’a l’abia dovrà e ch’a dovra ‘d métod ch’a son bin déboj a j’euj dël mond, ël regn ëd Nosgnor a l’é anandiasse ‘d manera stërmà, ma, a sò temp, a l’é dventà tant grand che gnun a peul nen fé finta ‘d nen vëdd-lo. A l’é tanme j’erbo ‘d senëvra ch’a-i é an Palestin-a, ch’a peudo vnì pì ‘d doi méter d’autëssa.

La paràbola dël chërsent a buta an evidensa l’istess, bele se da n’àutra prospetiva. Un pëssion ëd chërsent a smija ch’a l’é gnente quand ch’a l’é butà ant na gròssa massa ‘d pasta; tutun, ël chërsent a finiss pr’ ambibì, për penetré la farin-a, a la trasforma e a la fà chërse.

L’istess a fà la Paròla ‘d Nosgnor, l’Evangel ëd Gesù Crist, ch’a comensa a chërse pian pianin, ma che peui a pénetra e a trasforma na përson-a e na società antrega. Gioann Crisòstomo, n’antich e famos predicator cristian, a disìa: “Ël chërsent, bele sa l’é coma sotrà, a dëspariss nen. Pòch a pòch a trasforma la massa antrega coma ch’a dovrìa esse për serve j’uman. L’istess a càpita con l’Evangel”.

Nojàutri cristian i chërdoma a la potensa dla Paròla ‘d Nosgnor për cambié, trasformé ‘l cheur uman, ch’a l’é gram, e pòch a la vòlta, a rendlo a la dignità ch’a l’avìa quand che Nosgnor Dé a l’avìa crealo, ma che adess a l’é rovinà dal pëccà. I lo chërdoma e i n’avoma ‘d testimonianse sensa nùmer. Përdom-se mai ‘d coragi: ël regn ëd Nosgnor a chërs e a trionferà. Che ij sò nemis as faso gnun-e ilusion!

Terminoma con la letura dël Salm 104

104. Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè. Lë scritor a làuda Nosgnor coma 'l Dominator dël mond ch'a susten minca vita.
Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè, perchè Ti 't ses grand! It l'has arvestite d'onor e 'd majestà! It ses vestìte con na ròba 'd lus e TI 't dëspieghe la tenda steilà dël cél; Ti 't ranges le trav dle stansie ch'a son dzura 'd tò palass an sij nebion dla pieuva. Ti 't fase dle nivole tò cher, ti 't cavalche dzura j'ale dël vent. Ij vent a son ij tò mëssagé e le fiame dël feu a son le toe servitriss. It ses stàit Ti a pogé ìl mond an soe fondassion: a l'é për lòn che l' mond a podrà mai esse dësbogià. It ses stàit Ti a quaté la tèra con ëd j'océan e a fissé le aque ch'a stan dzora le montagne an cél. A Tò comand j'aque a son filà via, al son ëd tò tron a l'han slongà 'l pass. Le montagne a l'han levasse an àut e le val a son sbassasse fin-a al livel che Ti 't l'avìe stabilì. Peuj Ti 't l'has fissà un confin frem pr' ij mar, ch'a quatèisso mai pì la tèra. It ses Ti ch'it fase che le surgiss a vërso d'eva ant ij ravin, parèj che ij torent a scoro giù da le montagne. Peuj a son lor ch'a procuro d'eva da bèive për tute le bestie, e j'aso servaj a-i pasio soa sèit (...) Che tùit ij pecator a dësparisso da la facia dla tèra; che coj ch'a son gram a scomparisso për sèmper. Che tut lòn che mi i son a làuda Nosgnor! Laudé Nosgnor!” (Salmi 104:1-11, 35).
Pregoma: Nosgnor! Protetor ëd tuti coj ch'as fido an Ti, e che sensa 'd ti a j'é gnente ch'a sìa fòrt e ch'a sìa sant: aumenta e moltiplica an sù nojàutri Toa misericòrdia; a che, con Ti come nòst governator e guida, nojàutri i peussa passé a travers lòn ch'a l'é provisòri e ch'i perda gnente 'd lòn ch'a l'é etern, për Gesù Crist, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sul Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.

Duminica 30 ‘d Luj 2017 - Duminica ch’a fà eut apress Pancòsta - Leture: Genesi 29:15-28; Salm 105:1-11, 45; Roman 8:26-39; Maté 13:31-33,44-52

sabato 22 luglio 2017

Ëd gramëgna ant ël camp ëd Gesù (23/7/2017)

Abresé. Ij nòstri vej ch’a travajavo an campagna a savìo bin lòn ch’a l’era la gramëgna, o ‘l gramon, l’euvra dle erbe grame ant ij sò camp. A disìo: “ël gramon a ven pì prest che ‘l gran”. La saviëssa antica i farìo bin a amprendla përchè ‘d gramëgna a-i na j’é ‘dcò ant ël camp dla religion, e tanta. Lòn ch’a l’é da fé a col rësguard? Dla gramëgna da la mira spiritual an na parla Nosgnor Gesù Crist ant na paràbola ch’as trova an Maté 13. A l’é lòn ch’i vorsoma lese e medité ancheuj
Ij nòstri vej ch’a travajavo an campagna a savìo bin lòn ch’a l’era la gramëgna, o ‘l gramon, l’euvra dle erbe grame ant ij sò camp. A l’é parèj che an piemontèis as dis: “Tachesse coma la gramëgna”, “esse coma ‘l gramon”, “esse pegg che ‘l gramon”, “ël gramon a ven pì prest che ‘l gran”. As trata d’un fenòmeno ch’a càpita ‘dcò për le còse spirituaj, për ël travaj che Nosgnor Gesù Crist a l’é anandiasse a fé an tra l’umanità e che chiel a l’armarca bin an soa paròla. A l’é për lòn ch’i l’oma ant ij vangej “la paràbola dla gramëgna”, cola ch’i lesoma e meditoma ancheuj.

La Paròla ‘d Nosgnor, ch’i la trovoma ant la Bibia, a l’é na bon-a smens ch’a peul porté n’arcòlt bondos. Ch’a chërsa e ch’a pòrta col frut, contut, a dipend da la sòrt ëd terèn anté ch’a l’é sëmnà. Nen tuti coj ch’a l’arsèivo, purtròp, a son na bon-a tera. I l’oma vëddulo la sman-a passà ant “la paràbola dël Sëmnor e dij diversi teren”. La pianta dla Paròla ‘d Nosgnor, contut, a l’ha nen na vita fàcil an ësto mond. Chiel a l’arconòss bin. Bele quand ch’a l’é chërsua ant na bon-a tèra e a-i saría ‘n bel racòlt, a-i é sèmper quaidun ch’as dà da fé për buté ‘l baston ant le roe, për essje d’antrap. Ant la paràbola ch’i lesoma ancheuj Gesù a parla ‘d quaidun che ant un bel camp ëd gran a l’avìa sëmnà, dë scondion, d’erba grama. Vëddoma.
La paràbola dla gramëgna. “Gesù a l'ha 'dcò proponuje n'àutra paràbola e a l'ha dit: "Èl regn dël cél a smija a n'òm ch'a l'ha sëmnà an sò camp dla bon-a smens. Antramentre che tùit a dormìo, a l'é vnuje un nemis cha l'ha sëmnà ëd gramëgna an mes dël forment ëd col camp e peui a l'é scapà via. E quand che la smens a l'é brojà e a l'ha frutà 'd gran, a l'é vëddùsse 'dcò la gramëgna. Antlora ij servitor dël padron a l'han dije: "Signor, has-to pa sëmnà 'd bon-a smens an tò camp? Coma va-lo donca ch'a-i é 'd gramëgna?". E a l'ha dije: "A l'é 'l nemis ch'a l'ha fàit lòn". E i servitor a l'han replicà: "Veules-to ch'i andom' a sarbielo?". "Nò, përché, an cheujand la gramëgna, i podrie 'dcò sreisé ël forment. Lasseje chërse tùit doi ansema fin-a a la mësson. A la mësson i diraj aj mëssoné: 'Levé prima la gramëgna e gropela an gerbe për brusela, ma peui fé 'l gran e ambaronelo ant ij mè grané'" (...) Antlora Gesù a l'é slontanasse dal pòpol e a l'é intrà antëcà, e ij sò dissépoj a son vnù da Chiel e a l'han dije: "Spieghene la paràbola dla gramëgna ant ël camp". A l'ha rësponduje: "Col ch'a l'ha sëmnà la bon-a smens a l'é 'l Fieul ëd l'Òm, Ël camp a l'é 'l mond; la bon-a smens a l'é la gent dël Regn. L'erba grama a l'é la gent dël malign, e 'l nemis ch'a-j sëmna a l'é 'l diav. La mësson a l'é la fin dël mond e ij mëssoné a l'é j'àngej. Tanme as sarbia l'erba grama e as la fa brusé, a sarà l'istess a la fin dël mond. Ë Fieul ëd l'Óm a mandrà ij sò àngej e lor a sarbiaran da sò Regn tut lòn ch'a l'é càusa 'd pecà ansem a coj ch'a fan lòn ch'a l'é nen giust, e a-j campran ant la fornas anvisca andoa a-i sarà 'd pioré e 'd schërziné 'd dent. Antlora ij giust a bërlusëran com ël sol ant ël Regn ëd sò Pare. Chi ch'a l'ha d'orije për sente, a farìa bin a sente” (Maté 13:24-30,36-43).
Antlora, dòp d’avèj dëspiegà la paràbola dla smens e dij diverse sòrte ‘d teren, Gesù, an parland a la gent ch’a l’era assamblassje dantorn, a dovra torna la curnis dl’agricoltura për la paràbola ch’a riguarda la gramëgna sëmnà e ch’a chërs an tra ‘l gran. Tutun, la relassion che sta figura a l’ha con ël Regn ëd Nosgnor lor a la capisso nen. Parèj Gesù, ancora na vira, a dëspiega an privà, ai sò dissépoj la significassion ëd lòn ch’a l’avìa contà.

Lòn ch’i vëddoma sùbit an costa paràbola a l’é l’euvra dël nemis. L’euvra ‘d Gesù, ij dissépoj ëd Gesù e ‘l Regn ëd Gesù as treuvo ant un mond ch’a l’é sota l’atach ëd Sàtana. Sàtana a l’ha gnun-e intension ëd lassé ‘n pas le bon-e ròbe ch’a fà Gesù. Sàtana as propòn ëd guasté, antamné, e miné l’euvra d Gesù. Sàtana a veul “slonghé con d’eva” la testimoniansa ‘d sò dissépoj. A dovra la covertura dlë scur për fé, dë scondion, soe euvre maléfiche. Gesù a dà gnun-e ilusion ai sò prim dissépoj, e gnanca a nojàutri, che soa potensa a rendrà ‘n belfé la vita ‘d coj ch’a-j van dapress e che la gent as mugerà fàcil dantorn a chiel tanme ‘d feje përchè chiel a-j cangia. Fin-a dal prinsipi Gesù an fà pijé cossiensa dl’oposission e dij problema causà dai dissépoj fàuss. Gesù a sà bin che sò Regn a sarà sogetà a l’euvra ‘d corussion dël diav, e lolì i l’oma da savèjlo ‘dcò nojàutri.

Gesù a adressa l’atension dla gent anvers na situassion dla vita an campagna ch’a l’é bin dròla. A-i è ‘n contadin, ë n padron ëd n’asienda agrìcola, ch’a l’ha sëmnà ant ij sò camp ëd bon-a smens e che për lòn a së speta ‘n bon arcòlt, ma ch’a l’ha ‘n nemis ch’a-j fà ‘d brut ëschers. “Antramentre che tùit a dormìo” ël nemis a sëmna an col camp na smens diversa, velenosa e cola smens a chërs. Ël padron ëd col camp ëd lolì as na rend bin cont e quand che ij sò servitor a-j diso: “Veules-to ch'i andom' a sarbielo?", chiel a-j rëspond: "Nò, përché, an cheujand la gramëgna, i podrie 'dcò sreisé ël forment. Lasseje chërse tùit doi ansema fin-a a la mësson”.

L’anterpretassion che Gesù medésim a dà a trata la pì part ëd cola paràbola coma n’alegorìa, na figurassion. A-i é na corispondensa an tra j’aspet ëd cola paràbola con le dimension dël Regn dij céj che Gesù a manifesta an tra j’uman. L’istess che ant la paràbola dël Semnor, Gesù a dis che ‘l Semnor a l’é chiel, ël Fieul ëd l’Òm. L’atività dël sëmné a figura ël sërvissi che chiel a rend a Nosgnor Dé ant l’anunsi e la dimostrassion dla presensa dël Regn ëd Nosgnor, dla presensa ëd Nosgnor Dé che, sovran, a giùdica e a salva. Gesù a l’é ‘l Signor, ël padron, e ij sò dissépoj a son ij sò servitor. Gesù a dovra l’espression bìblica “Fieul ëd l’Òm” ch’a armanda a l’istessa figura ch’a l’é presentà ant ël liber dël profeta Daniel, anté che “ël Fieul ëd l’Òm” a l’é l’agent dij propòsit ëd Nosgnor Dé che sò domini a sarà stabilì apress ch’a l’avrà dësblà j’imperi dë sto mond.

Ël camp anté che Gesù a sëmna a l’é identifica mé “sto mond”, la sfera dla vita polìtica, econòmica, sossial e religiosa ch’a l’era dominà antlora da la potensa dla Roma imperial. L’atività ‘d Gesù a l’é “n’invasion” ëd cola realità, “la sëmna” ‘d n’àutr imperi, col ëd Nosgnor Dé. Cola sëmna a pòrta ‘l frut dla formassion - ant ël mes dë sto mond - ëd na comunità ‘d gent (la cesa cristian-a) ch’a l’é ciamà “la gent dël regn” ëd Nosgnor, na comunità ‘d gent angagià a fé lòn ch’a veul sò rè, Nosgnor Dé e ‘d sò Crist. Costa comunità a viv ant në spassi contestà e as buta an relassion antitètica a coj ch’a son ciamà “la gent dël malign”, ch’a-i son sëmnà dal nemis, ël diav.

Ste doe sòrt ëd gent a staran ansema fin-a a la fin dël mond, quand ch’a-i sarà ‘l giudissi. Antlora, ël Fieul ëd l’Òm (rapresentà sì da j’àngej), “a sarbiaran da sò Regn tut lòn ch'a l'é càusa 'd pecà ansem a coj ch'a fan lòn ch'a l'é nen giust”. Antlora l’erba grama a sarà brusà. La gent dël malign a sarà campà ant la fornas anvisca andoa a-i sarà 'd pioré e 'd schërziné 'd dent”: Ij giust, contut, “...a bërlusëran com ël sol ant ël Regn ëd sò Pare”, la presensa ëd Nosgnor ch’a-j salva. La paràbola a termina con ël sòlit apel a disserne la significassion dle paròle ‘d Gesù e ‘d vive ‘d manera giusta ant ël present con la mira ‘d lòn ch’a rivrà: “Chi ch'a l'ha d'orije për sente, a farìa bin a sente”.

An nòst mond, l’euvra ‘d Gesù a séguita: për ël mojen dl’Evangeli ‘d Gesù Crist, Nosgnor Dé a séguita a ciamé d’òm e ‘d fomne, con soe famije, a fé part ëd na comunità ëd dissépoj ëd Gesù, ch’a amprend a pensé e a vive coma chiel a mostra. Sti-lì a son coj che le Scriture a ciamo “ij giust” o “ij sant”. Ël problema a l’é che an ësto mond a son sortie d’imitassion fàusse dla vrità, dij cristian fàuss e ‘d cese fàusse. A son ëstaite sëmnà “da ‘n nemis”. A l’é nen fàcil fé ‘d distinsion e identifiché “la gramigna” e “dësreisela”. Quaidun a podrìa esse tentà ‘d felo, ma Gesù an na buta an guardia. “Felo nen”, an dis, “mach ant ël Dì dël Giudissi na distinsion a sarà fàita. Për ël moment ver e fàuss a l’han da sté ansema, e ‘l giudissi, fin-a a na certa mira, a l’ha nen da esse ‘l nòstr. A sarà lòn ch’a farà un dì l’istess Gesù: “Tanme as sarbia l'erba grama e as la fa brusé, a sarà l'istess a la fin dël mond. Ë Fieul ëd l'Óm a mandrà ij sò àngej e lor a sarbiaran da sò Regn tut lòn ch'a l'é càusa 'd pecà ansem a coj ch'a fan lòn ch'a l'é nen giust, e a-j campran ant la fornas anvisca andoa a-i sarà 'd pioré e 'd schërziné 'd dent.”

Ancheuj i l’oma da vijé che nòstra condòta a sia conform a la volontà ‘d Nosgnor coma ch’as treuva an soa Paròla scrita, e ‘l rest i l’oma da lasselo a chiel.

I podoma, e sossì a l’é bin giust, preghé con le paròle dël Salm 138: Nosgnor! Ti't ëm esamine e 'm conòsse. Ël poeta a arconòss che Dé, ch’a l’ha crealo, a vëd tut lòn ch'a fa e pensa. Peuj a 'nvita Nosgnor a esaminé soe motivassion, përch' a l’ha fiusa ch’a son pure.
“Per ël diretor dla musica. Salm ëd David. Nosgnor! Ti't ëm esamine e 'm conòsse. Ti 't sas quand i 'm anseto e quand ch'i 'm àusso; fin-a da lontan ti 't conòsse mie motivassion. Ti 't ëm osserve atent quand i viagio e quand i 'm buto a cogé pr' arposé; Ti 't sas tut lòn ch' i faso. A l'é cert che mia lenga a forma nen na paròla, sensa che Ti, Nosgnor, i la conòsse tuta. Ti 't ëm pije an mes, ti 't ëm ëstas danans e darera; Ti 't bute toa man an su mi. Toa conossènsa a va bin dë 'dlà 'd lòn ch'i peudo comprende; a va tant pì an là 'd mi: i peudo gnanca imaginela. Andoa podria-ne andé për scapé da tò Spìrit? Andoa podria-ne stërmeme për scapé da toa presensa? S'i montèissa an su 'l cel, ti 't sarìe ansilà; s'im slonghèissa andoa ch'a stan ij mòrt, varda 'n po', ti 't sarie 'dcò là! S'i dovèissa volé via an su j'ale dl'alba e pijé residensa dl'àutra part dël mar, fin-a là ti 't ëm farìe companìa e toa man drita am ciaprìa. S'i dovèissa di: "Cert ël top am quatrà e la lus a vnirà neuit tut d'antorn a mi", fin-a 'l top a sarìa nen tròp scur përché ti 't vëdèisse, e la neuit a sarìa ciaira tanme 'l dì. It ses ëstàit Ti a feme la ment e 'l cheur; it ses ëstàit Ti ch' it l'has antërsame ant ël vènter ëd mia mare. Mi it rendrai grassie përché lòn che Ti 't fase a l'é dabon fantàstich, maravijos. Ti 't ëm conòsse da la testa ai pé. Ij mè òss at j'ero nen scondù quand ch'i j'ero 'n camin d'esse fàit an segret e i j'ero cusì ansema ant le profondità dla tèra. Ij tò euj a l'han vëddume quand ch'i j'ero drinta l'ùter. Tùit ij dì ch'am son stàit assegnà a l'ero anregistrà an tò liber[5] prima che un ëd lor a fussa vnù a l'esistensa. Nosgnor! Coma ch'a l'é malfé a comprende ij tò pensé a mè rësguard! Coma ch'a l'é granda soa soma total! S'i serchèissa 'd conteje, a sarìo 'd pì che ij granin dla sabia. S'i finissa 'd conteje, ancora i l'avrìa da fé con Ti. Nosgnor! Se mach Ti 't masèisse ij pervers! Slontaneve da mì, vojàutri prepotent. A son arvoltasse contra Ti e a fan mach ëd tromparie. Ij tò nemis a son ëd busiard! Nosgnor! É-lo nen vera ch'i l'hai 'n ghignon coj ch'a l'lhan Ti an ghignon e ch'i dëspressio ij tò aversari? I-j detesto con tant òdio che 'd pì as podria nen! A son ëvnì ij mè nemis! Sogetme a n'esame atent, sonda ij mè pensé. Butme a la preuva e varda lòn ch'am sagrin-a. Varda s' a-i é 'n mi na quej tendensa a l'idolatria e portme an sij senté antich, coj ch'a tradisso nen” (Salm 139).
Pregoma: Nosgnor tutpotent e sorgiss d’ògni speransa! Ti ‘t conosses lòn ch’i n’oma da manca anans ch’it lo ciamo e nòstra gnoransa ‘d ciamè: Abie compassion ëd nòstra debolëssa e, an toa misericòrdia, dane cole còse che nojàutri, an nòstra indegnità, is ancaloma nen ëd ciamete e che an nòstr ësborgniment i podoma nen ciamete; për la dignità ‘d tò Fieul Gesù Crist, ch’a viv e regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.

Duminica 23 ‘d Luj 2017 - Duminica apress Pancòsta ch’a fà set

Leture bibliche:
Génesi 28:10-19; Salm 139: 1-11, 22-23; Roman 8:12-25; Maté 13:24-30,36-43


venerdì 14 luglio 2017

Seve-ne ‘d bon-a tera për la smens dla Paròla ‘d Nosgnor?


La Paròla scrita ‘d Nosgnor, ch’as treuva ant la Bibia, a l’é quaicòsa d’efet, quaicòsa ëd potent, përchè ch’a l’é ‘l mojen che Nosgnor a l’ha sernù ‘d dovré për realisé ij sò propòsit an tra j’uman. A l’é na smens ch’a l’ha na granda “potensialità”, ma a l’ha da trové ‘d gent ch’a sia “ëd bon-a tèra” për chërse e porté ‘d frut e nen tuti a la son. Ant na paràbola (Maté 13:1-9,18-23) Gesù a parla ‘d lòn ch’a càpita quand ch’a l’é sëmnà.
La Paròla scrita ‘d Nosgnor, ch’as treuva ant la Bibia, a l’é quaicòsa d’efet, quaicòsa ëd potent, përchè ch’a l’é ‘l mojen che Nosgnor a l’ha sernù ‘d dovré për realisé ij sò propòsit an tra j’uman. A l’é na smens ch’a l’ha na granda “potensialità”. A men-a na përson-a a la salvëssa an Gesù Crist e a la cudiss për fela chërse, cola fej. A l’é ‘dcò ‘l mojen për fé che gnun, arfudandla o nen pijandla coma ch’as deuv, a peussa un dì trové dë scuse dëdnans a Nosgnor, përché la vrità, a l’avìo bin nunsiajla e lor a l’han arfudala, rendend-se parèj giustamen castigàbij: a podran nen dì ch’a l’avìo nen sentila.

Vera, la Paròla ‘d Nosgnor a l’é nunsià e adess i la peude sente fin-a an piemontèis! Chi ch’a l’avrìa mai dilo? A l’é na ròba bin dròla, nen vera? Pura a l’é stàit Nosgnor ch’a l’ha butame an cheur ëd felo, e vojàutri adess i la sente. Com é-lo ch’i l’arsèive? Portarà-la ‘d frut an vòstra vita? A l’é lòn ch’i prego Nosgnor ch’a peussa capité.

Bin, a-i é na paràbola ‘d Gesù anté che chiel a comparision-a la Paròla ‘d Nosgnor a na smens ëd gran, na smens che ‘n contadin a l’avìa sëmnala e ch’a l’era tombà an s’ ëd teren motobin divers l’un da l’àutr. A l’é contut mach ant la bon-a tèra che cola smens a l’era chërsùa e ch’a l’avrìa portà ‘d frut. Che sòrt ëd teren sevene vojàutri? Sté a sente lòn ch’a dis Nosgnor Gesù Crist ant la paràbola dël sëmnor, coma ch’as trova ant ël vangel ëd Maté al capìtol tërdes.
La paràbola dël sëmnor. “An col di-lì, apress d’esse sortì dla ca, Gesù a l'é setasse davsin al lagh. Ma tut d'antorn a Chiel a l'é assemblasse tanta 'd cola gent, che Gesù a l'é montà ant na barca për setessje, antramentre che tuta la gent a stasìa an sla riva. A-j contava tante còse an dovrand ëd paràbole e a-j disìa: "Sté a sente! Un sëmnor a l'è sortì për sëmné. E antramentre ch'a sëmnava, dla smens a l'é cascà arlongh ël senté e j'osej a son vnù e a l'han divorala. D'àutra a l'é cascà ant un teren giarin, andoa ch'a j'era pòca tèra, e sùbit a l'é brojà përché 'l teren a l'era nen përfond. Quand ch'al sol a l'é levasse, nopà, ël broj a l'é brusatasse përché a l'avia nen bastansa 'd rèis e a l'é sëccasse. D'àutra smens a l'é cascà an mes a dle ronze, le ronze a son chërsùe e a l'han stenzula. Ma d'àutra smens a l'é cascà ant na bon-a tèra e a l'ha frutà 'd gran, chi sent vòlte tant, chi sessanta, chi tranta. Chi ch'a l'ha d'orije për sente, a farìa bin a sente. (...) Antlora sté a sente lòn ch'a veul dì la paràbola dël sëmnor. Quand che quejdun a scota la paròla dël regn e ch'a la capiss nen, ël malign a ven e as na pòrta vìa lòn ch'a l'era stàit sëmnà an sò cheur: sosì a l'é la smëns ch'a l'era stàita sëmnà arlong ël senté. La smëns sëmnà ant un teren giairin, a l'é col ch'a scota la paròla e ch'a l'arsèiv sùbit con piasì,ma sicoma ch'a l'ha gnuna rèis an chiel istèss e a ten nen dur, quand ch'a ven-o dij sagrin o la persecussion për motiv dla paròla [soa fej] a resist nen e a ven men-o. La smëns sëmnà an mes dle ronze a l'é col ch'a scota la paròla ['d Nosgnor], ma ij crossi për le ròbe 'd sto mond e la sedussion dle richesse a stenzo la paròla, parèj ch'a fruta nen. Ma coj ch'a l'han arseivù la smens an bon-a tèra, a son coj ch'a scoto la Paròla e ch'a la capisso. Coj-li a dàn ëd frut, chi sent vòlte tant, chi sessanta, chi tranta 'd lòn ch'a l'era stàit sëmnà” (Maté 13:1-9,18-23).
Ant la paràbola dël sëmnor, Gesù an mostra che ‘l Regn ëd Nosgnor a comensa con ël sëmné dë smens pressiosa ant ël cheur e ant la ment dla gent. Gesù a veul che ij sò dissepoj (nojàutri cristian) a seurto per nunsié la Paròla ‘d Nosgnor, e ch’a pogio parèj le fondassion ëd sò regn ant ël cheur e la vita ‘d coj ch’a chërdo an sò nòm. Gesù l’ha comandà che soa cesa e regn a fussa stabilìa, fabricà e mantnùa da la predicassion fedel dla Paròla (cola che nojàutri i la trovoma ant la Bibia). Gesù, contut, a vivìa pa fòra dla realità: a savìa che nen tuti, cola smens, a l’avrìo arseivula e che an lor a l’avrìa portà ‘d frut. A l’é nen question dla fòrsa dla Paròla, ma da la qualità dël teren anté ch’a-i tomba. Parèj, an soa paràbola Gesù a arconòss ch’a-i son quatr sòrt sòrt ëd teren, quatr manere ‘d rësponde a la Paròla. Gesù a fà la descrission ëd col ch’a scota la Paròla “për la stra” e ch’a n’é indiferent o ch’a la trascura coma s’a l’avèissa gnun-a amportansa; peui l’auditor “teren pien ëd pere”, ch’as lassa fàcil dëscoragé da “tribulassion o përsecussion”. Peui a-i é ‘l “teren ëspinos”, col ch’a col ch'a scota la Paròla 'd Nosgnor, “ma ij crossi për le ròbe dë sto mond e la sedussion dle richesse a stenzo la paròla”. Gnun dë sti auditor-sì a arsèiv un benefissi ch’a dura da la Paròla. Grassie a Nosgnor, a-i é ‘dcò “la bon-a tera”, anté la Paròla a pòrta ‘d frut bondos.

La “bontà” dël teren a implica l’euvra d’un “vignolant”, ëd n’agricultor diligent ch’ha l’ha prontalo col teren; l’abondansa ‘d frut dla Paròla a implica l’euvra costant dlë Spirit Sant. A l’é, an efet, Nosgnor Dé medésim che, an manera misteriosa, a bogia j’aveniment dla vita ‘d na përson-a për fé ch’a ven-a an contat con soa Paròla. A l’é parèj che chiel an ciama a la salvassion an Gesù Crist e, për fé lòn, as serv ëd mojen divers, na paròla ch’i sentoma, quaicòsa ch’i lesoma, l’assion direta d’un cristian. A l’é nen n’asard, un cas, che vojàutri i steve a sente ancheuj coste mie paròle: a podrìa bin esse ch’a l’é Nosgnor che pròpi adess av parla, ch’av ciama: com é-lo ch’i-j rësponde?

Gesù a parla dë “scoté” e dël “comprende” la Paròla, ch’a son dj’assion dla vera fej, cola ch’a men-a a la conversion dla vita. Na tal fej a l’é ‘dcò ‘n don ëd Nosgnor.

La paràbola dël sëmnor a l’ha nen tant da manca dë spiegassion. Le prime tre përson-e rapresentà a l’han “ël cheur andurì”, ma cola “durëssa” a l’é ciàira ant la prima, col ch’a dimostra gnun anteresse për l’Evangel. Sò cheur a l’é “caussinificà” a la mira ch’a arzist a la penetrassion dla smens, na smens ch’a l’é peui divorà dal Malign, ch’a l’era soens rapresentà da dj’osej.

A-i é peui coj che dla paròla a n’han n’anteresse bin curt: lë scond e ‘l ters teren. Sensa esse bin anreisà ant na bon-a tèra, le piantin-e a arsëcco bin tòst e a meuiro sota la calor dël sol. Ant l’istessa manera a-i é ‘d gent ch’a smijo che la Paròla lor a l’arsèivo con piasì, ma a le prime dificoltà a chito ‘d felo. An d’àutri, coma le piante ch’a son ëstenzùe dal gramon, col’ istessa Paròla a l’é strangolà da le còse dë sto mond ch’a-j tiro, o da l’anvìa për ij sold.

Pura ‘l teren nùmer quat a l’é armarchèivol coma ch’a sia divers da j’àutri. Sto teren “a comprend”, a aceta la smens e a pòrta ‘d frut. A l’é na përson-a che conforma soa vita a l’Evangeli. A l’é la presensa ‘d frut, e pa nen soa quantità, lòn ch’a l’ha ‘d pèis.

Lòn ch’a fà la diferensa an costa bon-a tèra a l’é ch’a pòrta ‘d frut. Gesù a dis nen ch’a peussa nen avèj ‘dcò ‘d pere, o ‘d ronze, ma ch’a-j ampedisso nen ëd porté ‘d frut. Ëd pere o ‘d spin-e i podoma bin troveje ant la bon-a tèra dël cheur d’un chërdent: l’important a l’é ch’a sio tratà e pòch a pòch gavà da lì.

I vorìa terminé mia conversassion d’ancheuj con la letura ‘d na part dël Salm 119, ch’a fà la descrission ëd na përson-a ch’a l’ha bin d’apressiament për la paròla ‘d Nosgnor. A dis:
“Toa paròla a l’é tanme ‘n ciàir pr’ ij mè pass, la lus ch’am anlùmina la stra anté ch’i marcio. I l’hai fàit un giurament, la promëssa ch’i mantnirai: i andrai sèmper dapress lòn che ti ‘t l’has stabilì përchè ch’a l’é giust. A son grève le pen-e ch’i patisso: rendme la sòrt ëd vita ch’it l’has promëttù. Nosgnor! Aceta l’oferta ch’it faso con ij mè làver, e fà ch’i amprendo lòn che ti ‘t l’has progetà. Mia vita a l’é sèmper an risigh, ma im dësmentio nen dë steje dapress a lòn ch’t l’has comandà an toa Lej. Ëd gent maléfica a l’ha prontame un trabucet për feme cascheje andrinta, ma mi i pijerà nen na stra diversa da cola ch’it l’has mostrame. L’ardità ch’i ciaperai a l’é lòn ch’a l’é scrit ant l’Aleansa: a l’é lolì ch’am dà tanta gòj. I compirai con tut mè cheur lòn che ti ‘t l’has decretà, dël tut e për sèmper” (Salm 119-105-112).
Pregoma. Nosgnor! An tòa misericòrdia arsèiv le preghiere ‘d tò pòpol ch’at invòca, e acòrda ch’a peuda conòsse e comprende lòn ch’a l’ha da fé, e che ‘dcò a peuda avèj la grassia e ‘l podej ëd compije con fidelità; për Gesù Crist, nòst Signor, ch’a viv e regna con ti e com lë Spirit Sant, un sol Dé ora e për sèmper. Amen

Duminica 16 ‘d Luj 2017 - Duminica apress Pancòsta ch’a fà sesLeture bibliche: Génesi 25:19-34; Salm 119:105-112; Roman 8:1-11; Maté 13:1-9,18-23.

mercoledì 5 luglio 2017

Arlass për coj ch’a son ëstrach


La condission uman-a a peul esse un pèis bin grev da soporté: a son tanti coj ch’as na rendo cont e ch’a crijo d’ess-ne dësgravà. A l’é na “strachëssa” dla vita che ‘dcò tanti a serco ‘d trovene d’arlass con lòn ch’a l’ha da smon-e sto mond-sì e che a la fin a dà bin pòche o gnun-e sodisfassion. A-i é quaidun, contut, ch’a l’ha përdabon ël podèj ëd dé n’arlass génit a lë strachësse dla vita: a l’é Nosgnor Gesù Crist. Bonorus a son coj ch’a l’han fàit ësta dëscoerta. A son nen tanti, ma cola dëscoerta a l’han bin fala. Chi ch’a son?

Sté a sente lòn ch’a dis Nosgnor Gesù Crist e ch’i lo trovoma ant ël vangeli scond Maté al capìtol 11. Gesù a dis:
“An col temp là, Gesù a l'ha dit: "It diso grassie, Pare, Signor dël cél e dla tèra, për lòn ch' it l'has stërmà ste còse da coj ch'as chërdo d' savèj e d'esse inteligent e ch'it l'has arvelaje a le masnà. A l'é parèj, Pare, përchè parèj a l'é piasute. Ël Pare a l'ha dame tute le còse an man. Gnun a conòss ël Fieul sednò 'l Pare e gnun a conòss ël Pare sednò 'l Fieul e chi 'l Fieul a l'avrà bin vorsù féje st' arvelassion-sì. Vnì da mi tuti vojàutri ch'i seve strach e carià, e mi iv daraj arpòs. Buteve an sël còl mè giov e amprendeve da mi, ch'i son gentil e ùmil ëd cheur, e i trovreve l'arpòs che vòstr' ànime an n'han da manca, përchè mè giov a l'é belfé ‘d portelo e mè càrich a l'é nen grev" (Maté 11:25-30).
L’arvelassion biblica riguard a j’uman, ant la situassion ch’i-j vëddoma ancheuj, a l’é ch’as trata ‘d creature dëscadue, rovinà, ch’a son corompusse da la mira moral e spiritual e che për lòn a l’han gnun-a anvìa ‘d feje piasì a Nosgnor, ël Creator. Conform a la Bibia, a-i é gnun ch’a peussa consideresse “giust”, a pòst, dëdnans a Nosgnor (1). An efet, costa corussion a fà part ëd nòstra natura fin-a dal moment ëd nòst concepiment (2) e nojàutri i soma fin-a content ëd resté mòrt da la mira spiritual (3) e bòrgno riguard al regn dij céj. Nen vera? A l’é mach Nosgnor col ch’a dà a quaidun la grassia ‘d dventé divers da lolì, la grassia ‘d desvijesse, ëd rendse cont chi ch’a soma, col ch’a l’é nòst destin lamentàbil e la maneta ‘d seurtne fòra (4).

Coma ch’i vëddoma ant ël capìtol 11 ëd Maté (da doa ch’a riva nòst test), lòn ch’a fà maravija a l’é nen l’oposission a Gesù, ch’a-i sìa ‘d gent che Gesù a l’ha an òdio (5), ma ch’a-i sia ‘d gent che, an efet, a-j veul bin e ch’a lo séguita con fej. Sta-sì a l’é un-a dle còse da armarchesse ant ël test ch’i lesoma ancheuj. An ës pass, Gesù a ringrassia e làuda Nosgnor përchè ch’a l’ha arvelà la vìa dla salvassion dj’uman. A chi ha-lo arvelala la via dla salvassion? Gesù a l’armarca ambelessì: nen a tuti, ma a coj che Nosgnor a l’ha sernù d’arvelèjla. La redension, la grassia dla salvassion an Gesù Crist, a l’é quaicòsa che Nosgnor medésim a la dispensa ‘d manera sovran-a. La decision a l’é la soa, ëd Nosgnor. Costa-sì a l’é na vrità ch’as vëdd ciàira daspërtut ant la Bibia. Mach coj ch’a son ëstane sernù dal Pare a rivo a la fej ant ël Messìa (6), përchè ch’a son rendusse cont che chiel a l’é sò ùnich Salvator, soa ùnica speransa.

Nosgnor Dé a l’ha pa sernù ëd salvé tuti, e Gesù a làuda Dé ‘l Pare përché ch’a l’ha stërmà (cola-lì a l’é pròpi la paròla che chiel a dovra) ch’a l’ha stërmà la salvassion da coj ch’as antestardisso a chërdse savi da lor istess e ch’a penso d’avèj pa da manca ‘d Gesù (7).

Che Nosgnor a l’abia sernù ‘d lasse ‘d gent ant ij sò pëccà a l’é nen l’istess che soa sernùa ‘d salvé j’àutri (coj ch’a son ij sò). Nòst Creator a sern ëd tiré fòra tanti da soa përdission ëd lor, e a passa anans j’àutri sensa smonje soa grassia - a-j lassa a patì le giuste conseguense dij sò pëccà, lòn ch’a mérito. Coj che Nosgnor a sern a son salvà da la giusta e bin merità ira ‘d Nosgnor për ij sò pëccà, e a lassa che ij danà a séguito a pëcché e ch’a vado an përdission. Nosgnor a tira a la salvëssa an Crist quaidun e a passa dacant a j’àutri sensa fërmessje dëdnans. A l’é mach chiel ch’a fà na distinsion an tra j’uman, ch’a l’han tuti l’istessa natura, cola ‘d pecator.

Peui, a l’é nen che l’elession divin-a an gava la responsabilità ch’i l’oma ‘d presenté a tuti l’Evangeli dla salvassion an Crist. An efet, sùbit apress ch’a l’ha fortì l’elession divina-a, Gesù a ciama tuti coj ch’a son ëstrach e carià ‘d fardej a trové d’arpòs an chiel (vv. 27-30). Chiel a sa che tuti coj ch’a son ëstait sernù për la salvassion a manifesto tuti soa elession fidandse dël Fieul ëd Nosgnor. A l’é për lòn che ij pecador a l’han nen da sagrinesse che l’elession a podrìa buteje d’antrap për ven-e da Gesù, përché, coma chiel a dis: “Tuti coj che mè Pare am dà, a vniran da Mi, e Mi i manderai mai vìa gnun ch'a ven-a a Mi” (8). Tuti coj ch’a sento ‘l pèis dij sò pëccà e ch’a na son sagrinà a son anvità a trové sò arpòs an Crist - e mach coj-lì. A son ëd gent ch’a l’han la përsuasion ancreusa che ‘l pëccà a l’é quaicòsa d’afros e a na son pentì; a l’é ‘d gent ch’a-j dëspias tant dij sò pëccà, ch’a-j dëspias ch’a ofendo Nosgnor e ch’a patisso përdabon për ij sò pëccà, ëd gent ch’a l’é përdabon sagrinà ‘d meritesse la danassion e che për lon as campo dëdnans al Salvator Gesù Crist për ess-ne dësgravà da col pèis. Coj-lì a troveran le brassa doverte dël Salvator anvers ëd lor.

Sté ‘dcò a sente lòn ch’a dis l’apòstol Pàul an soa litra ai cristian ëd Roma. A arflet l’esperiensa che ‘dcò nojàutri i foma.

“Ël problema a sta nen con la Lej, përchè la Lej a l’é spiritual e bon-a. Ël problema, an efet, a l’é che mi i son dë sto mond, vëndù coma në s-ciav al pecà. I capisso nen lòn ch’i faso, da già ch’i faso nen lòn ch’i veuj, ma i faso lòn ch’i l’hai an ghignon. Ma s’i sai che lòn ch’i faso a l’é sbalià, sossì a fà vëdde ch’i son d’acòrdi che la Lej a l’é bon-a. Antlora a l’é nen mi ch’i agisso parèj, ma a l’é ‘l pecà ch’a sta andrinta ‘d mi, përchè i sai che an mi, visadì, an mia natura ‘d pecà], a-i é bele che gnente ch’a sìa bon. I veuj bin fé lòn ch’a l’é giust ma i son nen bon a felo. I veuj nen fé lòn ch’a l’é sbalià, ma i lo faso l’istess. Ma s’i faso lòn ch’i veuj nen fé, a l’é nen pròpi mi ch’a fà lòn ch’a l’é sbalià: a l’é ‘l pecà ch’a sta andrinta ‘d mi ch’a lo fà. I trovo, donca, sta lej andrinta ‘d mi, che quand ch’i veuj fe ‘l bin, i peuss nen fé d’àutr che ‘l mal. I veuj bin con tut mè cheur a la Lej ëd Nosgnor, Contut, a-i é n’àutra fòrsa drinta ‘d mi ch’a fà guèra contra mìa ment. Sta fòrsa am rend përzoné dël pecà ch’a-i é ancora andrinta ‘d mi. Miserabil ch’i son! Chi é-lo ch’am libererà da costa vita dominà dal pecà e da la mòrt? Che Nosgnor a sìa ringrassià! La rispòsta a l’é an Gesù Crist, Nosgnor! Peude-ne adess comprende coma ch’a l’é? A l’é ant la mia ment ch’i veuj scoté la Lej ëd Nosgnor, ma për motiv ëd mia natura ‘d pecà, i arconòsso d’esse në s-ciav dël pecà” (Roman 7:15-25).
S’i sente tut ël pèis ëd la condission uman-a e dël pëccà ch’a l’é nostra danassion e sensa fesse d’ilusion, l’anvit dël Salvator Gesù Crist a l’é për vojàutri. An chiel i trovereve l’arlass ch’i serche conform a soa promëssa. Tanti a peudo testimonié ch’a l’é parèj përdabon.

[Da "Ij Neuv sermon Subalpin", WikiSource]

Pregoma: Nosgnor! It l'has mostrane a osservé tùit ij tò comandament ant ël volèj bin a ti e a nòstr pròssim: Acòrdane la grassia dël tò Sant Ëspirit, ch'i sio consacrà a ti con tut nòst cheur, e unì l'ùn a l'àutr con n'afession pura; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con ti e con lë Spirit Sant; un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.

Leture për Duminica 9 ‘d Luj 2017 - Duminica apress Pancòsta ch'a fà sinch

Génesi 24:34-38, 42-49, 58-67; Salm 45: 11-17; Roman 7:15-25; Maté 11:16-19, 25-30

Nòte

(1) Roman 3:9-18; (2) Salm 51:5; (3) Efesin 2:1-3; (4) Gioann 3:1-8; (5) Roman 6:17; 9:14-16: (6)
Maté 11:16-24; (7) Roman 9:1-13; (8) Maté 11:25-26; (10) Gioann 6:37.

giovedì 29 giugno 2017

Abraham, l’òm che a Nosgnor a-j pias (Duminica 2 'd Luj 2017)


Abresé: Esse ‘d cristian a veul dì d’avèj arseivù la grassia d’esse entà coma ‘d mèmber d dël pòpol sernù, dont le rèis a fongo ant l’antichità pì lontan-a. La Bibia a conta ‘d coj përsonagi e d’aveniment ch’a son ij pì amportant e la fondassion dë sto pòpol.  La Bibia a l’é nòst pressios “liber ëd famija” ch’an parla nen mach ëd nòst Signor e Salvator Gesù Crist, ma ch’an presenta përsonagi emblemàtich tanme Abraham e Sara, ch’a son ëd modej ëd fej e d’angagg. Le leture bibliche dë sta sman-a a parlo dla preuva ‘d fej ch’a l’é stane sugetà Abraham an Génesi 22:1-14. Vëddoma.


Për ël cristian, la Bibia, soa còpia përsonal dla Bibia, a l’é quaicòsa ‘d motobin pressios. La Bibia a l’é pressiosa për ël cristian, a l’ha ‘n grand valor, nen mach përchè ch’a l’é la paròla ‘d Nosgnor, la paròla che Nosgnor a-j adressa, ma ‘dcò përchè ch’a l’é ël lìber dël pòpol ëd Nosgnor, ël pòpol che Nosgnor a l’ha ciamà ‘dcò mi a fene part, e che ‘l Batésin a n’é ‘l cacèt. ël sigil. A l’é për lòn ch’i podrìa bin dì che sto-sì a l’é nòst lìber, ël lìber ch’a conten nòstra stòria, la stòria dla nòstra gent. Ël cristian, an efet, a l’é cossient d’esse stàit ciamà a fé part d’un pòpol foravìa, ël pòpol ëd Nosgnor, un pòpol ch’a fonga soe rèis ant l’antichità la pì lontan-a, e ch’a l’é spantiasse, travers ij sécoj, an tut ël mond. Ant la Bibia ël cristian a trova le fondamente ‘d soa stòria e ‘d soa fej, soa Costitussion. Për ël mojen dla Bibia Nosgnor a-j parla. A l’é për lòn che ‘l cristian a les la Bibia con un riguard, un rispet, motobin grand, e ch’as ancalerìa mai a butela an question o a critichela, përchè lë Spirit Sant a-j dà la përsuasion ancreusa che lòn ch’a conten a l’é vrità.


Ant la Bibia ‘l cristian a treuva ij pare e le mare ‘d soa fej. Ël cristian a peul identifichesse con lor e con soe esperiense. Chiel a l’amprend da lor lòn ch’a sìa vive an comunion con Nosgnor e ‘d servilo. Ant la Bibia, dzurtut, ël cristian a treuva ‘l visagi ‘d sò Signor e Salavtor Gesù Crist, ch’a l’é prefigurà e nunsià ant ël Testament Vej, e peuj arvelà ant ij vangej e, a la fin, nunsià e dëspiegà an tut ël Testament Neuv.


Pensoma al përsonagi stòric d’Abraham. Quand che la Bibia an parla d’Abraham, is trovoma al cheur istess dla fej, prima ebràica e peuj cristian-a. Chiel a l’é nòst grand, nòstr antich ant la fej, “l’amis ëd Nosgnor” për ecelensa, ël model, l’esempi dla fej e dl’ubidiensa a Nosgnor. Vera, Nosgnor Gesù Crist a l’é bin pì grand d’Abraham e ‘d chëcchëssìa d’àutri, ma Nosgnor Dé a l’ha vorsù che Abraham a dventèissa un dij testimòni prinsipaj dla fej ch’a-j pias a Nosgnor.


La stòria d’Abraham a l’é un dij pì grand esempi ‘d lòn ch’a veul di d’avèj fej ant ël Dé ver e ch’a viv. Lesoma l’episòdi anté che la fej d’Abraham a l’é buà a la preuva. Nosgnor a-j ciama ‘d smon-e an sacrifissi pròpi col fieul ùnich che ch’el a-j vorìa tant bin, che chiel a l’avìa tant ëspetà e che, për motiv ëd soa vejëssa a pensava ‘d podej pì nen avèj. Col fieul a l’era stàit promëttuje e a l’avìa otnulo. É-lo ch’a sarìa stàit dispòst a arnunsieje se Nosgnor, coma ch’a l’ha fàit, a l’avrìa ciamaje d’arnunsieje?


Ël sacrifissi d’Isach.  “Apress dë stj’aveniment, Nosgnor a l’ha butà a la preuva Abraham e a l’ha dije: “Abraham! Abraham!”. A l’ha rëspondù: “I son sì”. Nosgnor a l’ha dije: “Pija tò fieul, tò fieul ùnich ch’it jë veule bin, Isach. Va ant ël teritori ‘d Morija e smonlo an sacrifissi complet ansima a la montagna che mi it mostrerai”.  L’indoman, Abraham a l’é aussasse ‘d prima matin, a l’ha anslà l’aso, a l’ha pijà con chiel doi servitor e ‘l fieul Isach, a l’ha s-ciapà ‘l bòsch për ël sacrifissi complet e a l’é butasse an viagi anvers al leugh che Nosgnor a l’avia mostraje. Ël ters dì, Abraham a l’ha aussà j’euj e da lontan a l’ha vëddù col leugh. Antlora Abraham a l’ha dije ai sò servitor: “Fërmeve ambelessì con l’aso; mi e mè fieul i androma fin-a là ansima, is prostërneroma për adoré Nosgnor e peui i torneroma da vojàutri”. Abraham a l’ha pijà ‘l bòsch dl’olocàust e a l’ha carialo an sël fieul Isach, a l’ha pijà la brasa për ël feu e ‘l cotel, peui a l’han seguità tùit e doi ansema. Isach a l’ha dit a sò pare “Scota, pare”. Abraham a l’ha rësponduje: “Che veus-to, car ël mè fieul?”. A l’ha dije Isach: “I l’oma ‘l feu e ‘l bòsch për l’olocàust, ma andova ch’a l’é ‘l babero për l’olocàust?”.  Abraham a l’ha rësponduje: “Car ël mè fieul! A sarà Nosgnor medésim a provëdde ‘l bebero për l’olocàust!”. Parèj a son rivà al leugh che Nosgnor a l’avìa mostraje. Ambelelì Abraham a l’ha tirà sù n’autar ëd pere, a l’ha piassaje ‘l bòsch. Peui a l’ha gropà ‘l fieul Isach e a l’ha posalo an sl’autar, dzura ‘l bòsch. Peui Abraham a l’ha dëstendù la man e a l’ha pijà ‘l cotel për sacrifiché sò fieul. Ma l’àngel ëd Nosgnor a l’ha ciamalo dal cél e a l’ha dije: “Abraham! Abraham!”. Chiel a l’ha rësponduje: “I son sì”. L’àngel a l’ha dije: “Àussa pa la man contra ‘l fieul e faje gnun mal! Adess i sai che ti ‘t l’has tëmma ‘d Nosgnor e it l’has nen arfudame tò fieul, tò fieul ùnich”.  Antlora Abraham a l’ha aussà j’euj e a l’ha vëddù ‘n moton angavignà con ij còrn ant un busson. Abraham a l’é andàit a pijé ‘l moton e a l’ha smonulo an sacrifissi complet an leu dël fieul. Abraham a l’ha ciamà col leugh: “Nosgnor a provëdd”. A l’é për lòn che ancheuj ancora as dis: “An sla montagna Nosgnor a provëdd”. Peui l’àngel ëd Nosgnor a l’ha ciamà dal cél Abraham për na sconda vira, e a l’ha dije: “I lo diso mi, ël Signor: già ch’it l’has fàit sossì, già ch’it l’has nen arfudame tò fieul, tò fieul ùnich, mi it ampinirai ‘d benedission, e i farai che toa dissendensa a sia numerosa parèj dle stèile dël cél, parèj dla sabia ch’a-i é an sla rivera dël mar. Ij tò dissendent a saran padron dle sità dij sò nemis ëd lor. Tùit ij pòpoj dla tèra as valèiran dël nòm ëd toa dissendensa për benedisse, përchè ti ‘t l’has fàit ubidiensa a lòn ch’it l’avìa comandate”. Apress ëd lòn, Abraham a l’é tornà dai sò servitor e tùit ansema a son butasse an marcia anvers Bersabéa. Abraham a l’é restà a vive a Bersabéa” (Génesi 22:1-14).


Ëd sicur as trata d’un racont ch’a fà bin ampression e a l’é lontan da nòstra sensibilità, ma a-i son ambelessì ‘d lession d’amprende motobin ëd pèis. I vorìa ancheuj mach fërmene ans lòn ch’a j’é a la fin dë sto racont, quand ch’as arferiss a Nosgnor Dé coma a col ch’a provëdd.


É-lo che vojàutri i l’eve quaicòsa che mai i sarìe dispòst a arnunsieje? Ant ël cas d’Abraham, col fieul ch’a l’avìa avù da Sara, soa fomna, a l’era l’l bin ël pì pressios ch’a l’avìa. Abraham a l’era ‘n chërdent. La fej e l’ubidiensa a Nosgnor a l’era motobin amportanta për chiel. Abraham a l’avìa la cossiensa che tut lòn ch’a l’era e a l’avìa a l’era ‘n don, un cadò, ‘d Nosgnor. Lòn ch’a l’era, contut, ël pì amportant për chiel? Ij beni ch’a l’avìa an abondansa, sò fieul, o Nosgnor Dé? Sarìa-lo stàit dispòst a sacrifiché fin-a sò fieul për amor ëd Nosgnor? La fej d’Abraham a l’é parèj butà a la preuva.


A l’ha da esse bin ciàir a nojàutri che për ij cristian la pràtica dël sacrifissi rituaj a l’é nen necessaria, nì Nosgnor an la ciamerà mai pì. Përchè? Përchè lòn ch’a l’ha fàit Nosgnor Gesù Crist quand ch’a l’é smonusse an sacrifissi e ch’a l’é mòrt an sla cros për fé l’espiassion dij nòstri pëccà e parèj arconciliene con Nosgnor, a l’é ‘l sacrifissi ùltim ch’a peul nen e ch’a l’ha nen da esse arpetù. Nosgnor Dé a na ciama e na ciamerà mai pì d’àutri: lolì a l’é bin ciàir an soa Paròla.


Ai temp d’Abraham, contut, ij sacrifissi rituaj a l’ero na pràtica ‘d tùit ij dì, përchè viva a l’era la cossiensa dla gent che tut lòn ch’i l’oma, e fin-a lòn ch’i vanioma con nòstr travaj, a l’é ‘n don dla grassia divin-a. Për ël mojen dij sacrifissi lor a esprimìo soa arconossensa e devossion a Nosgnor. Ancheuj i l’oma pì nen da manca ‘d fé ‘d sacrifissi ‘d cola sòrt-lì, ma l’idèja a resta l’istessa e nojàutri i pensoma mai a lòn, nen vera? Pì ‘d lòn, ij sacrifissi rituaj a l’ero n’espression dla cossiensa ‘d cola gent che lor, ansema a tuta l’umanità, a l’ero ‘d pecator ch’a l’avìo da manca ‘d ciamé ‘l përdon a Nosgnor e ij sacrifissi a n’ero ‘l mojen. Lor a savìo che j’uman a son dj’arviros a Nosgnor e che, dëdnans a chiel, i meritoma pròpi gnente, se nen d’esse castigà da Nosgnor. Lor a savìo ch’i podìo nen pretende d’avèj ëd dirit dnans a Nosgnor e che tut lòn ch’i l’oma i lo otnoma mach për soa grassia e misericòrdia. Tut a l’é grassia. Tùit ij përsonagi dla Bibia a rendo testimoniansa dë sta cossiensa che lor a l’avìo e che a nojàutri a manca dël tut. Nen vera? Pensé mach al përsonagi biblich ëd Giòb. Giòb a perd tùit ij sò beni e fin-a tùit ij sò fieuj. I podrìo pensé ch’as tratèissa ‘d na fatalità, ma Giòb, combin che sò dolor a fussa bin grand, a dis: “Patanù i son sortì dal vènter ëd mia mare e patanù i tornrai ant ël vènter ëd la tèra. Ël Signor a dà, ël Signor as lo arpija. Sìa benedèt sò nom!" (Giòb 1:21).


Nosgnor Dé a dis a Abraham d’arnunsié ‘d pianta a sò fieul, ël fieul dla promëssa. E chiel a ubidiss. A patiss motobin për lòn, ma a fà gnun-a discussion. Lòn ch’a dis Nosgnor as peul nen butesse an discussion e, s’a lo ciama, a l’ha bin da essje ‘n motiv, un motiv giust, un motiv che chiel a capiss nen, ma ch’a lo rispeta. Abraham a l’ha fiusa an Nosgnor. Nosgnor a l’avìa faje la promëssa ch’a l’avrìa avù col fieul, e adess as lo arpija. Abraham a pensa: “Nosgnor a l’é fedel, se col fieul chiel as l’arpija e ch’a meuir, Nosgnor a podrà bin torna deje la vita. Abraham a ubidiss, chiel a l’é n’òm ëd fej. La letra a j’Ebreo, ant ël Testament Neuv, a cost propòsit a fà sti coment-sì: “A l’é grassie a la fej che Abraham, butà a la preuva, a l’ha smonù Isach an sacrifissi. A l’era sò fieul ùnich ch’a l’avìa smonù, combin ch’a l’avèissa arseivù le promësse, Nosgnor a l’avìa dije: ‘La dissendensa ch’a porterà tò nòm a sarà cola d’Isach’. Abraham, contut, a l’avìa fàit ël rasonament che Nosgnor a l’avrìa bin podù arsussitelo dai mòrt; e a l’é stane, an efet, na sòrt d’arsurression, la manera ch’a l’ha vëduss-lo dé andaré” (Ebreo 11:17-19).


Nojàutri, arogant ch’i soma, gònfi d’orgheuj, i chërdoma d’avèj tùit i dirit e ‘d merité le benedission ëd Nosgnor. Quand ch’i scotoma dla grassia ‘d Nosgnor an Gesù Crist, i l’arfudoma përchè i chërdoma d’esse già a pòst coma ch’i soma, o i chërdoma ch’a sia quaicòsa ch’a n’é dovùa, për nòstra bela facia… I chërdoma ‘d savejne da pì e ‘d mej che lòn ch’an dis Nosgnor an soa paròla. A nòstra onta, contut, i perdroma tut lòn ch’i l’oma, përchè l’òm o la fomna che Nosgnor a salva a l’é tanme Abraham, ch’a aronòss che tut a l’é për grassia, tut a l’é për fej, fej an col ch’a provëdd. E coma che Nosgnor a l’ha provëddù un sacrifissi an sostitussion a col d’Isach, për nojàutri Nosgnor a provëdd la grassia ‘d Nosgnor an Gesù Crist, për tuti coj ch’as arpentisso dai sò pëccà e arvira e a buto soa fiusa mach an lòn ch’a l’ha fàir Gesù Crist, e mach an chiel, dësnò a sarìo bin përdù.


La stòria d’Abram a l’é donca pressiosa e na gran lession: a sta al cheur medésim dla fej an Nosgnor. Abraham a l’é dispost a privesse ëd lòn ch’a l’é pì pressios, se mach Nosgnor a-j lo ciama. Abraham a ubidiss combin che lòn che Nosgnor a-j ciama a smija insensà, ma cola-lì as arvelerà na preuva necessaria. Abraham a discut nen con Nosgnor e a l’ha fiusa ant soa fidelità. Abraham a sà che Nosgnor Dé a provëdd e lolì a sarà nen dësmentì. Abraham a ubidiss sensa ‘d riserve. Abraham a l’é nen un fanàtich religios, ma a l’ha cola fej che Nosgnor a-j pias.  É-la ‘dcò la vòstra fèj? Arcordeve dla vira che n’òm a l’avìa ciamà a Gesù ëd varì sò fieul? “Antlora Gesù a l'ha dije: "Che veules-to dì con 'Se ti 't peude'? Tut a l'é possibil a coj ch'a chërdo!". D'amblé 'l pare dël fiolin a l'ha crià: "I chërdo pro, ma giutme a vince mia miscredensa!" (March 9:23-24).


Mia preghiera a l’é ch’i ciame a Nosgnor ëd deve la fej d’Abram, l’òm che a Nosgnor a-j pias.

Domenica 2 luglio 2017 - Quarta Domenica dopo Pentecoste
D’àutre leture për sta Duminica: Génesis 22:1-14; Salm 13; Roman 6:12-23; Maté 10:40-42

giovedì 22 giugno 2017

Ij cristian as na staran pa nen stërmà! (25/6/2017)


Abresé: La fej cristian-a, é-la na na chërdensa privà ch’a l’ha gnun-a atinensa con la vita dë sto mond? Nò, a l’ha da avèj, s’a veul esse fedel a sò Signor, na ciàira influensa nen mach ant la manera ch’i vivoma, ma ‘dcò ant la società andova ch’i vivoma. A l’ha da dësfidé le potense dë sto mond. Për lòn, i l’oma da ten-e bin an considerassion che ‘l mond che an farà ‘d resistensa. I l’oma pa, tutun, da avèjne tëmma, ma i l’oma coragios da nunsié l’Evangeli ‘d Gesù Crist, fin-a “dai cuvert dle cà”, coma ch’a dis la letura biblica dë sta Duminica. Vëddoma.
Al dì d’ancheuj i soma dominà da l’idèja che la religion a l’abia da esse “na chërdensa privà” e ch’a l’abia nen d’avèj n’influensa an sla vita dla società për tëmma ch’a dventa n’imposission sù coj che “cole ròbe lì” a-j chërdo nen o ch’a na son nen d’acòrdi. A l’é l’istess për le manifestassion esterne dël culto ‘d na religion, che sèmper ëd pì as dis ch’a l’abio da resté stërmà “për nen ofende” coj ch’a son ëd na përsuasion diversa. A l’é për lòn che ‘d ròbe coma le procession o le dimostrassion ch’a arfleto ‘n pensé religios, le mësse an d’ocasion pùbliche o ant le scòle e fin-a ‘l son dle campan-e o le cros, a sio ‘d gena a tanti e che, për lòn, a l’abio da esse stërmà. A son sèmper ëd pì arfudà, peui, fin-a ij discors pùblich ëd prèive o ‘d pastor përchè lolì a sarìa “propaganda ‘d part” (as dis) ch’a podrìa “disturbé” quaidun ch’a l’avrìa ‘l dirit dë “stes-ne an santa pas” sensa doveje sente... La motivassion (o scusa) ch’a l’é portà për tute coste neuve proibission a l’é ‘d sòlit j’esigense dla “giustissia” o dla “neutralità” dëdnans a na società sèmper ëd pì diferensià da la mira religiosa e për cudì lòn che ancheuj as ciama “la pas religiosa”.

Tut sossì a podrìa, a l’aparensa, parësse sensà, salvo che na manera ‘d pensé parìa a arflet na precisa ideologìa, na filosofìa ‘d vita, cola dël Laicism, ch’a l’é n’espression dla fej umanista, ch’a l’é, an soe fondassion mideme, nen neutral ma àtea. An efet a l’é n’ideologìa, ch’arfuda l’idèja ‘d Dio coma na superstission “primitiva” da toleresse ‘d manera limità, an ëspetand soa disparission…A l’é da lolì ch’an diso che nojàutri cristian i l’avrìo da stess-ne ciuto e che nòstra fèj a l’avrìa da stess-ne mach “an privà”, sarà an nòstre ca...

Da tut lolì a n’arzulta che pròpi për schivié “le imposission dla religion” e cudì “la pas religiosa” as fòrsa la società antrega a sogetesse a l’ideologìa laicista: l’imposission forsà dla fej laicista për liberene da “j’imposission dla religion”? L’imposission dla propaganda laicista per schivié “la propaganda religiosa”? La religion (e për lòn as intend ël Cristianésim) a l’avrìa da resté stërmà, mentre i l’avrìo da aceté che la fej làica e umanista a fussa gravà fin-a da masnà ant le ment dij nòstri fieuj e fije ant le scòle pùbliche? Le contradission, peui, a finisso gnanca lì, përchè se, da na banda, as vorìa limité e “stërmè” j’espression dla fej cristian-a, da l’àutra banda, j’istess “laich” a son coj ch’a përmëtto e ch’a cisso j’espression publiche dla fej islàmica, përché coj-lì a l’avrìo tùit ij sò dirit, ma ij cristian nò… As lo capiss, contut: s’i arfudoma a j’islàmich ëd pratiché soa religion an pùblich, lor a podrìo arviress-ne con violensa e l’istess a l’é nen da spetess-lo dai cristian...

A l’é parèj che “la logica” dël laicism a l’é l’istessa ‘d qualsëssìa n’àutr podèj autoritari e totalitari coma ch’a j’era ‘l Fassism o ‘l Comunism o coma ch’as fà ancora an Cina o ant la Corèa dël Nord, o ant ij pais islàmich, andova che minca ma religion “an concurensa” a l’ha da sogetesse e resté “stërmà” e, s’a lo fà nen, s’a stà nen ant le régole stabilìe da lor, a l’é crasà con violensa. Nè pì, né men-o.

Cola ch’as fà passé për na posission moderna, a l’é pròpi nen tant moderna përchè ch’a l’era bin conossùa doi mila agn fà, ant ij prim sécoj dël Cristianésim, andova che tuti a l’ero sogetà a fòrsa a l’imperi ‘d Roma, ch’a imponìa cola ch’a l’era ciamà “la pax romana”, garantia da ‘n sistema totalitari e violent ch’a savìa bin coma crasé ij sò opositor… Ëdcò antlora la fej cristian-a a l’era tolerà fin-a a tant ch’as sugetava al podèj ëstabilì e a soe régole. Antlora tuti a l’avìo da sogetesse a ‘n sol signor, visadì a l’Imperador, e tute le religion (tolerà fin-a a na certa mira) a l’avìo da pieghé la schin-a dëdnans a chiel e butesse a sò sërvissi, sëdesnò “bòte”!

Ant na situassion coma cola-lì, col ch’a l’era la dotrin-a ‘d Nosgnor Gesù Crist e dij sò apòstoj? É-lo ch’a proponìa la sogession ùmile al podèj politich e a l’ideologìa ufissial? É-lo ch’a acetava ‘d resté stërmà e quieta ant ël “privà” coma na përsuasion “mìstica” e për ël rest ij cristian a l’avìo da aceté tut lòn ch’a-j disìa ‘l podèj polìtich? Fin-a a na certa mira… An realità la dotrin-a ‘d Nosgnor Gesù Crist a l’era cola dla militansa ativa ant la società, la dësfida doverta e ciàira a tùit ij regim d’opression e d’idolatrìa, e lolì përché la prima lej da sogetess-ne a l’é cola ‘d Nosgnor Dé e pa nen cola dlë stat roman, e ‘l prim e ùnich signor a l’era e a l’é nen l’Imperador e ij sò delegà, ma Nosgnor Gesù Crist.

Se cola dij cristian a fussa nen ëstàita na militansa critica e ativa ant la società, a sarìo nen ëstàit përseguità con violensa, përchè coj ch’as na stan bon e chiet ant “ël privà” e ch’as sogeto ai potent, a l’han nen d’avèj tëmma për soa vita. A l’é për lòn che Nosgnor Gesù Crist, coma ch’a diso ciàir ij vangej e coma ch’i n’avoma la testimoniansa për tut ël Testament Neuv, a dis che la përsecussion dël moviment dij cristian a l’é quaicòsa ch’as peul nen tant evitesse an ësto mond ëd gramissia, përchè ch’a l’è soens la conseguensa ‘d la fidelità al Dé ver e viv ch’as arvela an Gesù Crist. Ij cristian a l’han nen da artiresse da la società, ma a l’han da ess-ne “la sal” e sò mëssagi a l’ha da esse bin pùblich, a l’é da prediché “dai cuvert dle cà”, parèj che tuti a lo sento, coma ch’a dis la letura dl’evangeli dë sta sman-a. Pì ‘d lòn, ël mëssagi génit ëd Gesù Crist a l’é nen un mëssagi ‘d pas e d’arconciliassion universala, ma a l’ha da causé ‘d division, bon-e e necessarie division! I lo chërdeve nen? Sté a sente lòn ch’a dis Gesù:
“Ël dissépol a l’é nen pì grand dël magister, ni ‘l servitor pì grand ëd sò padron A l’é pro për ël dissépol d’esse parèj ‘d sò magister, e al servitor parèj ‘d sò padron. Se l’han ciamà ‘l pare dla famija ‘n Satanass tant pì a ciamran-ne parèj coj ëd soa ca. Avèj nen tëmma ‘d lor, përché a-i é gnente dë stërmà ch’a ven-a nen dësquatà, ni gnente ‘d segret ch’a ven-a pa a esse conossù. Lòn ch’iv diso ant lë scur, dijlo al ciàir, e lòn ch’iv diso ant l’orije, predichelo dai cuvert dle ca. Avèj nen tëmma ëd coj ch’a masso ‘l còrp m’ a peudo nen massé l’ànima. Avèj tëmma, pitòst, ëd Col ch’a peul mandé an perdission e l’ànima e ‘l còrp (campandje) al infern. As vend-lo nen doi passaròt për un sòld? E pura a-i n’a i é pa un ‘d lor ch’a casca ‘n tèra sensa la volontà ‘d vòst Pare. Fin-a ij cavèj ‘d vòsta testa a son tuti contà. Donca, avèj nen tëmma, vojàutri i l’eve pi ‘d valor che motobin ëd passaròt. Chicchessìa, antlora, ch’am confesserà dëdnans a la gent, i lo confess-raj ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cél. Ma chicchessìa ch’ am arnegrà dëdnans a la gent, i lo arnegrai ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cél. Chërde nen ch’i sìa vnù a porté la pas an sla tèra, i son nen vnù a porté la pas, ma la spa. Përché i son vnù a divide ‘l fieul da sò pare, la fija da soa mare, e la nòra da soa madòna, e ij nemis d’un òm a saran coj dl’istèssa soa ca. Col ch’a l’ha pì car sò pare o soa mare che mi, a l’é nen degn ëd mi, e col ch’a l’ha pì car sò fieul o soa fija che mi, a l’é nen degn ëd mi. E chicchessia ch’a pija nen soa cros e ch’am ven-a nen dapress, a l’é nen degn ëd mi. Col ch’a trova soa vita a la perdrà, ma col ch’a l’avrà perdù soa vita për amor ëd mi, a la trovrà torna” (Maté 10:24-39).
Costa sman-a a-i sarìo ‘dcò d’àutre leture bìbliche, ma a-i é già tant da penseje dzura a costa sì. I terminoma mach con la letura d’un Salm, ch’a l’é nòstra preghiera. Tanti a son ij perìcoj ch’a-j van ancontra coj ch’a veulo essje fedej a Nosgnor, ma chiel a-j dà la fòrsa ‘d soporteje tuti!

Salm 86. Bass-te e scota mia preghiera! Ël Salmista a fà n’apel a la misericòrdia ‘d Nosgnor e a-j ciama d’esse liberà dai sò nemis. Na preghiera ‘d David.
Nosgnor! “Bass-te e scota mia preghiera! Rëspondme, përchè ch’i l’hai pròpi da manca ‘d tò agiut. Guern-me, përché i son un dij tò fedej. Mè Dé! Salva ‘l tò servent ch’as fida ‘d ti! Nosgnor! Abie pietà ‘d mi ch’it ciamo tut ël dì. Dà costa gòj a tò servent. A ti i elévo l’ànima mìa. Nosgnor! Ti ‘t ses csì bon, csì pront a përdoné, csì pien d’amor për tuti coj ch’at ciamo agiùt. Nosgnor! Scota mia preghiera, scota mia sùplica. Anvers ëd ti as eleva mia invocassion ant l’ora dël perìcol: i sai che ti ‘t ëm rëspondras. Nosgnor! An tra tùit ij dio a-i é gnun ch’a sia coma ti! A-i é gnun ch’a peuda fé lòn ch’it fas ti! Nosgnor! Tùit ij pòpoj ch’it l’has creà a vniran a prostërnesse dëdnans a ti e a daran glòria a tò nòm. Përchè ti ‘t ses grand, Nosgnor, e it fas ëd maravije! Mach ti it ses Dé. Mostrame toe vie e mi im ancaminrai an toa vrita. Acòrd-me la purëssa dël cheur parèj ch’it daga onor! Nosgnor, mè Dé! Con tut mè cheur it laudrai, i darai glòria a tò nòm për sèmper. L’amor ch’it l’has për mi a l’é bin grand: it l’has salvame da la tèra dij mòrt. Nosgnor! Ëd gent malgrassiosa a l’é levasse contra mi, na banda ‘d sassin a serca ‘d masseme. Për lor ti ‘t ses un dio da rije. Tutun ti, Nosgnor, it ses un Dé ‘d compassion e ‘d bontà, ch’a castiga mai volenté e ch’a l’é fedel e rich d’amor. Vard-me e abie pietà ‘d mi. Dà toa fòrsa a tò servent, salva ‘l fieul ëd toa serventa. Dame ‘n segn ëd toa bontà e coj ch’am m’han an òdio a lo vëddran e a saran dësvergognà, përchè ti, Nosgnor, it ses mè agiùt e consolassion” (Salm 86:1-10, 16-17).
Le leture dë sta Duminica: Genesi 21:8-21; Salm 86:1-10, 16-17; Roman 6:1b-11, Maté 10:24-39

venerdì 16 giugno 2017

Lòn ch’an rend përson-e giuste dëdnans a Nosgnor (18/6/2017)



Ël proverbi a dis che “la tròpa fede a angan-a”. L’òm savi a sa che a venta nen fidesse tròp dla gent e, për lòn, gnanca ‘d nòst cheur. Tutun, a-i é quajdun ch’a l’é dël tut degn ëd fiusa: a l’é Nosgnor, ël Dé ver e viv ch’i podoma conòss-lo për ël mojen dla Bibia. A l’é pròpi da lì che chiel an parla, an ciama a fé part ëd sò pòpol e a travajé al servissi dij sò propòsit. A l’é për lòn che ‘l pòpol ëd Nosgnor a l’é ciamà “ël pòpol di fedej”, ëd coj ch’as fido ‘d chiel, ël pòpol dij giust. A son mai stàine delùs. Le leture bibliche dë sta Duminica a na parlo.

Trascrission: https://goo.gl/1hJ1Ju

Leture bibliche: Genesi 18:1-15; Salm 116:1-2, 12-19; Roman 5:1-8; Maté 9:35-10:8-23).

Orassion: Nosgnor! Ti che mai it falisse ‘d giuté e ‘d governé coj ch’it anleves përch’ a l’abio ‘d timor costant e amor anvers ëd ti, goernëne, it na pregoma, sota la protession ëd toa bon-a providensa, e fà ch’i l’abio sèmper timor e amor ëd tò Nòm sant; për Gesù Crist, nòst Signor. Amen.

mercoledì 7 giugno 2017

A l’é pròpi nen l’istess che j’àutri! (11/6/2017)


A l’é pròpi nen l’istess che j’àutri!

Coj ch’a diso che tute le religion a son j’istesse, ch’’a l’han j’istess but e che tùit ij dio a valo l’istess, o a son ignorant o ch’a son dësgiust, an malafej. Nosgnor, ël Dé ch’i-j chërdoma e ch’i-j foma ubidiensa, coma ‘d cristian, a l’ha pròpi gnente da fé con le diverse divinità ch’a son adorà an ësto mond. Coj ch’a fan l’esperiensa dël Dé ch’as arvela an Gesù Crist a fan la dëscoerta ‘d coma ch’a l’é ùnich e rich, ch’a l’é tre an un. A l’esperiensa dla Trinità ‘d Nosgnor as arferisso le leture bibliche dë sta Duminica, festa dla Trinità.  

Trascrission

Orassion: Nosgnor tut-potent e etern! It l'has dàit a nojàutri, ij tò sërvent, për la confession ëd na vera fej, la grassia d'arconòsse la glòria dla Trinità eterna e, ant ël podèj ëd toa divin-a maestà, ëd adoré l'unità: Ten-ne costant an costa fej e adorassion e pòrt-ne a la fin a vëdd-te an Toa ùnica e eterna glòria, ò Pare; che con ël Fieul e lë Spirit Sant a viv e regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.

Duminica 11 ‘d Giugn 2017 - Duminica dla Trinità

Leture bibliche
: Genesi 1:12:4; Salm 8; 2 Corint 13:11–13; Maté 28:16–20

martedì 30 maggio 2017

L’esperiensa ch’i celebroma a Pancòsta (4/6/2017)


L’esperiensa ch’i celebroma a Pancòsta

Duminica 3 ‘d Giugn 2017 - Pancòsta

La fej cristian-a a l’é nen n’astrassion, na fabricassion, na filosofìa ‘d vita com a-i na j’é tante. A peul ess-lo për coj ch’a son cristian mach “per tradission” e ch’a l’han mai fàit l’esperiensa dle realità ch’a l’Evangeli ëd Gesù Crist a nunsia. La fej cristian-a a l’é n’esperiensa ch’a l’é possibil për l’euvra potenta an nòstra vita dlë Spirit Sant, na presensa ch’a cangia, ch’a trasforma, ch’a anrichiss la vita e ch’an fà serve ij propòsit ëd Nosgnor an ësto mond. Tut sossì i lo selebroma ant ël dì dla Pancòsta e le leture bibliche dë sta sman-a a lo buto bin an evidensa.

Trascrission

Pregoma: Nosgnor! Che an ës temp it l’has dàite d’istrussion al cheur ëd tò pòpol fedel, mandandje ‘l ciàir dlë Spirit Sant, acòrdane për l’istess Ëspirit d’avèj un giudissi giust ëd tute le còse e d’arlegresse sèmper ëd pì për ësta santa consolassion; për ij mérit ëd Gesù Crist, nòst Salvator, ch’a viv e regna con ti, ant l’unità dl’istess Ëspirit, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.

Leture dë sta sman-a: At 2:1-21; Salm 104:24-34, 35; 1 Corint 12:3b-13; Gioann 7:37–39

giovedì 25 maggio 2017

N'ambrass ch'an confòrta e buta al sicur per sèmper (Duminica 28/5/2017)


N'ambrass ch'an confòrta e buta al sicur per sèmper

Mangé tuti ansema a festegia e a rinfòrsa lòn ch’a gropa tra ‘d lor parent e amis. Për ij cristian, mangé ansema a l’ha ‘n sens ancora pì ancreus përché a festegia e a rinfòrsa la comunion ch’i l’oma con Gesù Crist, nòst Signor e Salvator e an tra ‘d nojàutri coma sò còrp. Anans dij sò patiment e mòrt, Gesù a fà n’ùltima sin-a con ij sò dissépoj. Për chiel a l’é n’ocasion pressiosa ‘d selebré e rinforsé sò amor për lor, ch’a riva fin-a a la mira ‘d meuire për lor. An cola ocasion Gesù a prega Dé sò Pare përchè chiel a-j guerna për ël temp e l’eternità. Dal test ëd Gioann 17:1-11 i dëscheuvroma nen mach coma cola preghiera a l’é fàita ‘dcò për nojàutri, ma ch’an mostra ‘dcò quatr verità ‘d base ‘d nòstra fej.

Trascrission: https://wikisource.org/wiki/Neuv_sermon_subalpin/Un_ambrass

Orassion: Nosgnor, rè 'd glòria! It l'has esaltà Tò Fieul ùnich Gesù Crist con ëd grand trionf a Tò Regn an cèl: lass-ne nen sensa consolassion, ma manda Tò Spirit Sant për dene fòrsa, e esaltane a col leugh anté che nòst Salvator Gesù Crist a l'é andàit anans; ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ant na glòria eterna. Amen.

Duminica 28 ‘d Magg 2017 - Duminica ‘d Pasqua ch’a fà Sett
Leture bibliche: At 1:6-14; 1 Pé 4:12-14; 5:6-11; Gioann 17:1-11; Salm 68:1-10, 33-36

mercoledì 17 maggio 2017

Për amor ëd pas? (Duminica 21/5/2017)


Për amor ëd pas?

Chi ch’a vorìa nen la pas ant ël mond? Chi ch’a vorìa nen stess-ne “an santa pas”? Coma ch’as fà për travajé për la pas, ch’a l’é ancheuj un dij valor pì sustà? Conforma a ‘n proverbi piemontèis: “Chi a ved, sent e tas, tut ël mond an pas”. É-la cola-lì la pas ch’i l’oma da cudì coma ‘d cristian? Bah, fòrsi a l’é nen pròpi precis parèj… Còsa ch’a dis Nosgnor an soa Paròla sta Duminica? Vëdoma.

Trascrission: https://goo.gl/cNJXWo

Orassion: Nosgnor! Ti 't l'has prontà për coj ch'at veulo bin tante 'd cole cose bon-e! A van fin-a dëdlà 'd lòn ch'i podoma comprende! Arvèrsa ant nòst cheur un tal amor anvers ëd ti che nojàutri an amand-te për tute cole còse bon-e e dzura 'd tute le còse, i peuda oten-e toe promësse ch'a van motobin dëdlà 'd tut lòn ch'i podrìo avèjne anvìa; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.

Duminica 21 ‘d Magg 2017 - Duminica ‘d Pasqua ch’a fà Ses

Da lese: At 17:22-31; 1 Pé 3:13-22; Gioann 14:15-21; Salm 66:7-18

mercoledì 10 maggio 2017

Ël leugh andoa ch’i stoma mej (14/5/2017)


Ël leugh andoa ch’i stoma mej

Abresé: Anté ch’i steve-ne pì bin? Doa é-lo seve pì content d’ess-je? A l’é ‘d granda consolassion dë sté a ca nòstra con coj ch’an veulo bin. Për tanti che sossì a l’han nen a l’é quaicòsa da susté. Conòsse ‘l Signor e ‘l Salvator Gesù Crist a l’é la pì granda consolassion ch’i podrio susté përché an chiel e con Chiel i trovoma la comunion ch’i n’oma tuti da manca, la comunion con Nosgnor e comunion con d’àutri cristian. A sarà na comunion eterna ch’a va bin dëdlà ‘d costa vita. Sossì a l’é lòn ch’am sugerisso le leture bibliche dë sta Duminica. E a vojàutri? Vardomje ‘n pò.

Trascrission: https://goo.gl/s1EV6p

Orassion - Nosgnor tut-potent! Conòsse Ti përdabon a l'é vita eterna! Acòrdane 'd conòsse Tò Fieul ëd manera tant përfeta ch'a peussa esse për noi ël senté, la vrità e la vita, e che nojàutri i séguito Soe pianà arlongh la vìa ch'a mën-a a la vita eterna; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.

Duminica 14 ‘d Magg 2017 - Duminica ‘d Pasqua ch’a fà Sinch

martedì 2 maggio 2017

Ël bon Bërgé (Duminica 7/5/2015)


Ël bon Bërgé : Duminica 7 ‘d Magg - Quarta Duminica ‘d Pasqua
Abresé: A l’é pa ‘d ràir che j’aministrator, Ij cap, le guide, ij prim dla società, a sio ciamà “ij bërgé”. Na vòta ‘l sindich e ij consijé dla comun-a ‘d Turin a j’ero ciamà con ironìa “Ij bërgé dël Tòr”. Ij polìtich e ij cap religios an daran sèmper ëd delusion. Col-lì, contut a sarà mai ël cas dël Bon Bërgé, ch’a l’é Nosgnor Gesù Crist, dont le leture bibliche dë sta Duminica an parlo.

Trascrission: https://goo.gl/1jHAxp

Orassion: Nosgnor! Tò Fieul Gesù Crist a l'é 'l bon bërgé 'd tò pòpol! Acòrdane che quand ch'i sentoma Soa vos nojàutri i peuda conòsse col ch'an ciama mincadun për nòm e ch'a lo séguito andova ch' an pòrta; Chiel che con Ti e con lë Spirit Sant a viv e a regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
 

mercoledì 26 aprile 2017

Chi as veul bin as ancontra (Duminica 30/4/2017)


Trascrission: https://goo.gl/NC0k7K

An sle stra dla vita i foma tanti ancontr. I ancontroma ‘dcò l’amor ëd col ch’a dventa ‘l compagn o la compagna ‘d nòstra vita: a l’é n’esperiensa pressiosa. Bonoros a son coj che, an sle strà dla vita, a ancontro n’amor ancora pì pressios, col ëd Nosgnor Dé che an Gesù Crist an ven acontra coma Salvator, Amis, e Magister. Sto-sì a l’é ‘l giuss dle leture bibliche dë sta Dominica, tersa ‘d Pasqua.

Duminica 30 d’Avril 2017 - Tersa Duminica ‘d Pasqua

Leture bibliche: At 2:14a,36-41; 1 Pé 1:17-23; Luca 24:13-35; Salm 116:1-3, 10-17

Orassion: Nosgnor, che tò benedì Fieul a l'ha fase conòsse ai sò dissépoj cand ch'a l'ha rompù 'l pan e fane part: Duverta j'euj ëd nòstra fèj përch' i poduma contemplelo an tuta soa euvra 'd redension; ch'a viv e regna con Ti ant l'unità dlë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.

mercoledì 19 aprile 2017

L’arsurression a l’é n’esperiensa ‘dcò për l’ancheuj! (23/4/2017)



L’arsurression a l’é n’esperiensa ‘dcò për l’ancheuj!
(Duminica 23 d’Avril 2107)

L’arsurression ëd Gesù Crist a l’é nen mach n’artìcol ëd la fej cristian-a da amprende con la ment, ma a l’ha n’efèt potent, n’efèt “ch’as peul tochesse” ant la vita ëd tuti coj ch’a-j van dapress, ëdcò ancheuj, al Signor e Salvator Gesù Crist. Andomne a la dëscoerta për ël mojen dle leture bibliche dë sta Duminica.

Trascrission: https://goo.gl/KKcmQ0

Orassion: Nosgnor, tut-potent e etern, che ant ël misteri dla Pasqua it l'has ëstabilì la Neuva Aleansa d'arconciliassion: Acòrda che tuti coj ch'a son ëstàit argenerà ant la comunion del còrp dël Crist a peudo manifesté and soa vita 'd lor lòn ch'a professo për soa fej; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé pr'ij sécoj dij sécoj. Amen.

Duminica 23 d’Avril 2107 - Sconda Duminica ‘d Pasqua

giovedì 13 aprile 2017

La mòrt conform a l’arvelassion biblica


Abresé. La mòrt a l’é ‘d sòlit un soget ch’i voloma pa pensèje tròp përchè ch’i n’oma tëmma. Tutun, quand ch’i la vardoma da la mira biblica, i comprendoma coma la speransa cristian-a a na sia l’ùnica surtìa. Tre sòrt ëd mòrt che ‘l Salvator Gesù Crist a l’ha fane front con bon ésit. A l’ha falo për noi.
Ëd sòlit la mòrt an fà tëmma, ma an diso ch’i l’oma da acetela përchè ch’a l’é ‘n fàit dla natura e ch’i l’oma da butesse ‘l cheur an pas e trovene ‘n motiv për considerela na ròba bon-a. An efet, ancheuj, për quaidun, la mòrt a l’é fin-a, an certe situassion, quaicòsa da avèjne d’anvìa përchè an darìa d’arlass. La vita an ësto mond a l’é considerà ‘l tut ch’i l’oma e an diso ch’i l’oma da fene ‘l mej ch’i podoma. Cola-lì, contut, a l’é la prospetiva dë sto mond. A corespond-la a la vrità? Nò, la prospetiva dla fej cristian-a biblica a dis pitòst che la prospetiva dël mond a l’é n’angann motobin arzigos.

Scond la Bibia, an efet, i l’oma tëmma dla mòrt përché, al contrari ‘d lòn ch’an fan chërde, la mòrt l’é nen quaicòsa ‘d natural. Nosgnor a l’ha fàit la creatura uman-a a soa imàgine e smijansa e a l’ha daje n’ànima ch’a meuir nen. Le creature uman-e a l’han l’aspirassion a vive për sèmper, ma la mòrt a fà terminé ‘d brut nòstra esistensa fìsica. Ël Salm 6 as lamenta con ëste paròle: “An tra ij mòrt a-i é gnun ch’at arcòrda. Chi podrìa mai laudete ant la tèra dij mòrt?”. Pì ‘d lòn, la Bibia a mostra che la mòrt a men-a a na separassion ch’a l’é nen natural an tra l’ànima e ‘l còrp. Lë scritor dël Coèlet a fa na descrission ëd lòn ch’a càpita quand ch’i meuiroma: “Antlora la póer a tornërà a la tèra, com a l’era anans, e lë spirit a tornërà a Nosgnor ch’a l’ha dalo” (Coèlet 12:7). A l’é peui vera ch’i l’oma tëmma dla mòrt përchè, a nòstra cossiensa, la mòrt a parla dël Giudissi ch’i l’oma da passeje e che gnun a podrà schivié. Lë scritor dla litra a j’ebreo a dis: “A j'uman a toca 'd meuire na vòta sola, e apress la mòrt a l'han da passé pr' ël giudissi” (Ebreo 9:27).

Dzortut, la Bibia a mostra che la mòrt a l’é ‘n castigh për motiv dël pëccà. Pàul a dis an Roman 5:12: “Ël pecà a l’é intrà ant ël mond për un sol òm, Adam, e da col pecà a l’é vnuje la mòrt, ch’a l’é peui spantiasse a tùit j’uman, përchè tuti a l’han pecà con chiel”. Quand Nosgnor a l’ha creà Adam, a l’avìa fàit con chiel un pat. Ës pat a butava a la preuva l’amor e l’ubidiensa d’Adam ant la proibission ëd mangé ‘l frut dl’erbo dla conossènsa dël bin e dël mal. Le conseguense dla trasgression ëd col comand a l’ero ‘dcò bin ciàire: “coma ch’ it na mange, bin sicur it meuireras” (Génesi 2:17). Adam e Eva, contut a l’han nen ëscotà Nosgnor; a son arvirassje e a l’han mangià ‘d col frut. An col moment-lì a l’han comensà a meuire, e tuti coj ch’a son dla sëppa ‘d lor, për generassion ordinària, a patisso ‘dcò l’istessa pen-a.

Lòn ch’a l’é, antlora la mòrt? La Bibia a deuvra ‘s tèrmin an manere diverse. Ël Catechìsm Ëscursà ‘d Westminster a definiss la mòrt ant la question 19:

“Cola ch’a l’é la misèria ‘d cola condission ch’a l’é cascaje l’òm? Tuta l’umanità, për motiv ëd soa croa, a l’ha përdù la comunion ch’a l’avìa con Nosgnor, a l’é sogetà a Soa ira e maledission e a l’é rendusse meritèivol për sèmper ëd tute le miserie’d costa vita, a la mòrt medésima e al castigh dl’infern”.

An ësto somari dle miserie ch’a calo dal pëccà, i trovoma le tre sòrt ëd mòrt mensionà da la Scritura: la mòrt ëspiritual, la mòrt fìsica e la mòrt giudissiaria.

La mòrt ëspiritual

An prim leu, Adam a l’é mòrt da la mira spiritual. Adam a l’é mort ant lë spirit, e tuti coj ch’a na son ij dissendent naturaj për generassion ordinaria, a patisso dl’istessa mòrt. Ël Catechìsim as arferiss a costa mòrt coma: “a l’ha përdù la comunion ch’a l’avìa con Nosgnor”. Mosè a pitura na figura dë st’alienassion-si an Génesi 3:8-10, andova ch’a dis che ij nostri Grand Antich a son ëstermasse da Nosgnor. Pàul a fà d’armarche an sla realità ‘d còsta perdita quand ch’a dis ai cristian d’Éfeso: “Ant coj dì là i vivìe separà dal Crist. I j'ere fòra dai privilegi dla sitadinansa dël pòpol d'Israel e i conossìe nen le promësse dl'Aleansa che Nosgnor a l'ha fàit con lor. I vivìe ant cost mond sensa Dé e sensa speransa” (Efesin 2:12).

La mòrt ëspiritual a l’é na spiegassion dla corussion dla natura uman-a e dla pèrdita ‘d soa conossensa përfeta, giustissia, e santità. Tuti nojàutri i soma nassù ant la servitù e corussion dël pëccà. A n’arzulta che nojàutri i podrìo disse “ij mòrt ch’a vivo”. Pàul a fà la descrission ëd nojàutri quand ch’a dis: “Tuti nojàutri na vòlta i vivìo 'dcò parèj: i seguitavo mach j'anvìe passionaj e j'inclinassion ëd nòstra natura 'd pecator. I j'ero 'd natura l'oget ëd l'ira 'd Nosgnor, tanme tuti j'àutri” (Efesin 2:3). A l’é për motiv ëd costa corussion, ch’i soma ‘d bòrgno da la mira spiritual e ch’i comprendoma nen l’Evangeli an manera ch’an salverìa (1 Corint 2:14; Gioann 3:3); ch’i l’oma Nosgnor an ghignon (Roman 8:6-7); ch’i l’oma gnun-a veuja ‘d dì che ‘d sì a Nosgnor con pentiment e fej, e i soma gnanca bon a felo (Roman 8:8; Gioann 5:40).

L’afrosa realità dla mòrt ëspiritual a l’é compendià ant ël Catechìsim Ëscursà parèj: “An còs consist-la la condission ëd pëccà anté che l’òm a l’é cascaje? La condission ëd pëccà che l’òm a l’é cascaje a consist ant la colpa dël prim pëccà d’Adam, ël manch dla giustissia originària, e la corussion ëd soa natura antrega. Sossì a l’é ciamà ‘d sòlit ël Pëccà dl’Origin; e a va ansema a tute le trasgression fative ch’a seurto da col-lì” (Question 18).

La separassion da Nosgnor a men-a ‘dcò a ‘n dëschilibri e n’alienassion da j’àutri. Nosgnor a l’avìa creane për esse an comunion con Chiel. Sensa costa relassion, i soma coma dësblà an nojàutri. Ël fàit dla mòrt ëspiritual a l’é la ciav për comprende ‘l gran bolversament psicològich e emossional ch’a crussia csì tanta gent. Costa separassion a càusa ‘dcò nòstra alienassion da j’àutri. Armarché coma, apress ël pëccà, Adam a sercava nen mach ëd stërmesse da Nosgnor, ma ‘dcò a -j dava la colpa a Eva për ël problema ch’a l’avìa chiel: "La fomna ch'it l'has dame, chila a l'ha dame 'l frut ëd col erbo e mi i l'hai mangiane" (Génesi 3:12). A càusa dël pëccà, coj che Nosgnor a l’avia creà për esse “na sola carn” a son alienasse, dividusse, l’un da l’àutra.

Ancora pì ‘d lòn, Giaco an dis che le guere a seurto da nòstra natura ‘d pëccà e da anvìe grame: “Da 'ndoa ch'a ven-o ij ciacòt e le polémiche ch'a-i son an tra 'd vojàutri? L'é-lo nen da j'anvìe grame ch'a combato ant ij mèmber ëd vòst corp? I veule lòn ch'i l'eve nen e, pur d'otnilo, i feve d'antrigh e i rive fin-a a massé. I seve invidios ëd lòn che d'àutri a l'han, ma a peude nen otnilo: parèj i combate e feve la guèra për portejlo vìa. I l'eve nen lòn ch'i veule përchè ch'i ciame nen” (4:1-2).

La mòrt fìsica

La mòrt ëspiritual a l’é la rèis, la càusa dla sconda conseguenza dla Croa, la mòrt fìsica. Sàtana a l’avìa dit a Adam e Eva: “A l’é nen vera ch’i meuirereve” apress d’avèj mangià dël frut proibì. É-lo ch’a l’avìa rason? Nò. Nosgnor, an soa misericòrdia a l’ha nen colpì a mòrt Adam e Eva an sl’istant, ma lor a l’han comensà a meuire. Ël process dël decadiment dël còrp a l’é comensà an sl’àtim ëd soa arvira.

Nosgnor a l’ha fortì a Adam: “Per ch'it l'has ëscotà toa fomna e 't l'has mangià 'l frut dl'erbo ch'i l'avìa comandate 'd nen mangene, për càusa toa la tèra a sarà sogetà a na maledission; ti 't na mangeras ij frut con motobin ëd pen-a tùit ij dì 'd toa vita. At porterà dë spin-e e ‘d ronze, e ti't mangëras ël forment dij camp. Con ël sudor dla front it mangëras tò pan fin-a a tant ch' it artornëras ant la tèra d'anté ch'it ses stàit ciapà, dàit che ti't ses póer e ti 't artornëras ant la póer" (Génesi 3:17-18).

Nosgnor a rend na ciàira testimoniansa dla realità dla mòrt an Génesi 5. Lì Mosè a anregistra l’afrosa realità dla mòrt fìsica con l’arpetission nojsa “...e peui a l’é mòrt” Gen. 5:5, 8, 11, 14, 17, 20, 27, 31). Ël Salmista a rend testimoniansa greva dla realità dla mòrt fìsica ant ël Salm 49:12-13: “Le tombe a saran soa ca për sèmper. A peudrà bin deje sò nòm a soe proprietà, ma soa fama a durerà bin pòch. A meuirerà, pròpi tanme le bestie”.

Pì ‘d lòn, la mòrt fìsica as dà a conòsse ant lòn che ‘l Catechìsim Ëscursà a ciama “le miserie dë sta vita”. Nosgnor a mension-a bin d’àutri sagrin ch’a-j càpiteran a la gent e al rest dla creassion. Ste miserie a comprendo: ij dolor ëd la grossessa; la stufìa e maledission dël travaj, e la corussion dël mond fìsich (Génesi 3:16-19). Nosgnor a fortiss a Adam: “për càusa toa la tèra a sarà sogetà a na maledission” (Génesi 3:17). An sossì Pàul a armarca: “La creassion a l'é stàita sugetà a la futilità, nen ëd soa volontà, ma a càusa 'd Nosgnor ch'a l'ha sugetajla” (Roman 8:20). Ëd taramòt, d’inondassion, dj’orissi, e la mòrt violenta dle bestie a son dj’esempi dla maledission fìsica an sla creassion. 

La mòrt giudissiaria
Ël ters géner ëd mòrt a l’é la mòrt giudissiària. Coma ‘d pecator colpèivol (i soma colpèivol dël prim pëccà d’Adam e ‘d tuti ij nòstri pëccà përsonaj) i meritoma ‘l castigh ch’a l’é stàit stabilì për ël pëccà. Nòstra colpa an rend soget a la giusta ira e maledission ëd Nosgnor. Pàul a parla ‘d nostra colpevolëssa quand ch’a dis: “I j'ero 'd natura l'oget ëd l'ira 'd Nosgnor” (Efesin 2:3), o “fieuj d’ira”. L’apòstol Gioann a dis che tuti coj ch’a chërdo nen an Christ a resto soget a na condan-a (Gioann 3:18) e “Coj ch'a chërdo ant ël Fieul a l'han vita eterna, contut, coj ch'a j'ubidisso nen al Fieul a vëdran nen la vita ma l’ira 'd Nosgnor a-j sta adòss" (Gioann 3:36). Pàul an fà tuti n’acùsa quand ch’a dis: “...përchè tùit a l'han pecà e a son pì nen an condission ëd podèj conformesse ai glorios criteri 'd giustissia stabilì da Nosgnor” (Roman 3:23). Nòstra colpa an rende soget ai giudissi ‘d Nosgnor an ësta vita. Për tute le Scriture e ant la stòria, Nosgnor a l’ha manifestà ij sò giudissi contra dij pecator. Consideré la dëstrussion dël mond ai dì ‘d Noè, la dëstrussion ëd Sòdoma e Gomòrra, la dëstrussion dj’abitant ëd Canaan; l’anunsi che ij profeta a fan d’un giudissi temporal an sle nassion.

A l’é da comprendse naturalment l’at ùltim ëd mòrt giudissiaria che Nosgnor a ciama “la sconda mòrt” in Revelassion 20: “Peui i l’hai vëddù un gran tròno bianch, e un ch’a l’era astà ansima. Dëdnans a chiel la tèra e ‘l cél a son scapane, e a son pì nen fase vëdde, ma a l’han pì nen trovà ‘n leugh da stërmesse. I l’hai vëddù ij mòrt, grand e pcit, a sté dëdnans a Nosgnor, e a son deurbisse ij liber, comprèis ël Liber dla Vita; e ij mòrt a son ëstàit giudicà conform a lòn ch’a l’era scrit ant ij liber, second soe euvre ‘d lor. Ël mar a l’ha restituì ij mòrt ch’a tnisìa an chiel, e la mòrt e l’infern a l’han restituì ij mòrt ch’a l’avìo; e a l’é fasse ‘l giudissii ëd ciaschëdun conform soe euvre ‘d lor. E la mòrt e l’infern a son ëstàit campà ant na tampa ‘d feu: ch’a l’é la sconda mort. E chi ch’a l’é nen trovasse scrit ant ël lìber dla vita, a l’é stàit campà ant la tampa ‘d feu” (20:11-15).

Costi vers a fal la descrission dël Giudissi Final e dla realità dl’Infern. L’Infern a l’é ‘l leugh anté che Nosgnor, për l’eternità, a puniss tuti coj ch’a l’ha nen aplicaje la grassia dla redension an Crist. La Bibia a deuvra vèire nòm divers për descrive l’afror dla dannassion eterna: “ël lagh ëd feu ch'a brusa 'd sorfo” (Revelassion 19:20), “ël castigh dël feugh etern” (Giuda 7), “lë scur dël top për sèmper” (Giuda 13), “ël torment dël leugh dij mòrt” (Luca 16:23); “la përdission eterna, campà fòra da la presensa ‘d Nosgnor e da soa gloriosa majestà” (2 Tessalonian 1;23), “fòra ant ël top, anté ch'a-i sarà da pioré e d'argrigné ij dent” (Maté 22:13). Tut ël pèis dla giustissia ‘d Nosgnor a anzulta bin quand ch’is rendoma cont che coste sì a son motobin ëd pì che ‘d figure, d’anlustrassion, ma na realità ch’a l’é bin pes che cola-lì.

La Bibia, antlora, a l’é bin onesta e completa quand ch’a fà la descrission dla mòrt. A l’é nen che tut a-i sìa arvelà, ma lòn ch’a l’é arvelà a l’é bin ciàir, e pròpi nen csì stërmà coma che nòstra coltura agnostica a vorìa ch’i pensèisso.

Arlegromse che ‘l Salvator Gesù Crist a l’ha afrontà tuti j’oror dla mòrt përchè ch’i na fusso liberà. A l’é për costa radon ch’i l’oma da fidessje e andeje dapress!